ΘΑΝΑΤΟΓΡΑΦΙΑ και ΧΑΡΟΥΜΕΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

 Τ. ΕΛΙΟΤ  - ΣΙΜΜΙΑΣ-  ΣΩΚΡΑΤΗΣ  ή Περί Ψυχής- ΝΙΤΣΕ 

 

T. S. Eliot (1888-1965) "Death By Water" Δ΄μέρος από το 'The Waste Land"

Φληβάς ο Φοίνικας, δεκαπέντε μέρες πεθαμένος,
Λησμόνησε την κραυγή των γλάρων και
το φούσκωμα του βαθιού πελάγου
Και το κέρδος και τη ζημιά.
Κάτω απ’ τη θάλασσα ένα ρέμα
Έγλειψε τα κόκαλά του ψιθυρίζοντας.

Μ’ ανεβοκατεβάσματα
Πέρασε τα στάδια των γηρατειών του και της νιότης του
Μπαίνοντας μέσα στη ρουφήχτρα.
Εθνικέ ή Εβραίε
Ω εσύ που γυρίζεις το τιμόνι κοιτάζοντας προς τον αγέρα
Στοχάσου τον Φληβά που ήταν κάποτε
όμορφος κι αψηλός σαν εσένα.

Μετάφραση: Γιώργος Σεφέρης

 

 

Αν δεν πίστευα, λέει ο Σωκράτης, ότι θα πάω κοντά σε άλλους θεούς σοφούς και καλούς, και κοντά σε ανθρώπους που έχουν πεθάνει καλύτερους από τους εδώ, θα ήμουν άδικος να μην αγανακτώ για τον θάνατο μου, αλλά να είστε βέβαιοι ότι ελπίζω ότι θα φτάσω κοντά σε ανθρώπους αγαθούς.

«Ο θάνατος δεν είναι τίποτα άλλο, παρά ο χωρισμός του σώματος από την ψυχή, το σώμα θα είναι χωριστά από την ψυχή μόνο του και η ψυχή χωριστά από το σώμα μόνο του» και συνεχίζει ο Σωκράτης λέγοντας: «Σας φαίνεται ότι είναι χαρακτηριστικό του φιλοσόφου να ενδιαφέρεται για τις σαρκικές ηδονές;» «καθόλου» απαντά ο Σιμμίας, «οπότε η φροντίδα και το ενδιαφέρον θα πρέπει να είναι προς στην ψυχή, διότι το σώμα είναι εμπόδιο, διότι οι αισθήσεις δεν είναι ακριβείς, ούτε ακούμε, ούτε βλέπουμε τίποτε με ακρίβεια, οπότε πρέπει να στραφούμε στην ψυχή για να αγγίξουμε την αλήθεια, μέσω της σκέψης λοιπόν θα προσπαθήσουμε να φανερώσουμε μέρος της πραγματικότητας. Σκέπτεται καλύτερα και ορθότερα κάποιος όταν δεν παρενοχλεί την σκέψη του ούτε άκουσμα, ούτε θέαμα, ούτε πόνος, ούτε ηδονή. Επομένως και στην εδώ ζωή ο φιλόσοφος που έχει στόχο να ανέβει, περιφρονεί το σώμα.»

 
Λέει ο Σιμμίας, «Το σώμα μας οδηγεί σε αμέτρητες ασχολίες, όπως το να πρέπει να σπαταλήσουμε χρόνο για να βρούμε τροφή, αν μας χτυπήσει αρρώστια το πώς θα την απομακρύνουμε, οι επιθυμίες, οι φόβοι, οι διάφορες ψευδαισθήσεις γίνονται εμπόδια στο κυνήγι της εξέλιξης, και τους πολέμους δεν τους προκαλεί τίποτε άλλο από το σώμα και οι επιθυμίες του κι έτσι δεν έχουμε καιρό για να φιλοσοφήσουμε.» και συνεχίζει λέγοντας «Όσο θα είμαστε στην εδώ ζωή, θα πλησιάζουμε κατά το δυνατόν την γνώση αν δεν ζούμε προσκολλημένοι στο σώμα, να παραμένουμε καθαροί μέχρι που οι θεοί μας απαλλάξουν από αυτό, και όταν απαλλαγούμε από αυτό και την ανικανότητα και τον περιορισμό που μας δίνει, θα βρεθούμε μαζί με τέτοιες αλήθειες, και μόνοι μας θα γνωρίσουμε όλη την αντικειμενική πραγματικότητα. Και ίσως είναι αλήθεια το ότι δεν είναι θεμιτό το μη καθαρό να αγγίζει το καθαρό.» 

 

Ο Σωκράτης παρατηρεί ότι όλοι οι άνδρες, εκτός των φιλοσόφων, θεωρούν τον θάνατο μέγιστο κακό, αυτό σημαίνει ότι αυτοί (σε αντίθεση με τους φιλοσόφους) δείχνουν ανδρεία για να μην τους τύχει αυτό το κακό, δηλ ο θάνατος. Μα δεν είναι παράξενο να είναι κανείς ανδρείος από φόβο και δειλία προς τον θάνατο;

 

Ψυχή (άυλο) = αόρατη = νοητό = εξέλιξη προς το θείον
Το μέσον είναι η φιλοσοφία

Σώμα (ύλη) = ορατό = αισθητό = απομάκρυνση από το θείον
Το μέσον είναι οι αισθήσεις

Οι άνθρωποι που επέλεξαν την οδό της ψυχής έχουν ήδη προπαρασκευάσει την ψυχή τους να δεχθεί την νέα κατάσταση του θείου που είναι όμοια με την επιλογή του θνητού τους βίου, οπότε φτάνοντας εκεί είναι ευτυχείς, διότι δεν έχουν τίποτα να τους τραβάει πίσω.

Αυτοί που επιλέγουν το σώμα, αντιτίθενται αυτόματα σε κάθε τι φιλοσοφικό και προσκολλούνται στις υλικές απολαύσεις. Αυτοί θα έχουν δύσκολο θάνατο επειδή η ψυχή δεν θα θέλει να αποκολληθεί από το σώμα, διότι το φρόντιζε πάντα επίμονα. 

Ο Σιμμίας υποστήριξε ότι η αρμονία (μουσική) είναι σύνθετο πράγμα, και ότι η ψυχή είναι αρμονία (μουσική) που σύγκειται από τις τάσεις του σώματος.

Ο Σωκράτης ξεκινά από το πρώτο, ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρχει συνθεμένη αρμονία (μουσική) πριν από την ύπαρξη των στοιχείων από τα οποία έπρεπε να συντεθεί, δηλαδή η ψυχή που συμφώνησαν ότι προϋπάρχει δεν μπορεί να είναι συνθεμένη με το σώμα που ΘΑ υπάρξει.

Μετά περνάει στο να δώσει τον μηχανισμό της αρμονίας: «δεν γίνεται η αρμονία να είναι διαφορετική από τα στοιχεία που την αποτελούν, άρα δεν είναι δυνατόν να κάνει ή να πάθει κάτι διαφορετικό από αυτό που κάνουν ή παθαίνουν στοιχεία. Δεν γίνεται λοιπόν να προηγείται η αρμονία των στοιχείων αλλά τα στοιχεία της αρμονίας, άρα είναι και επίσης αδύνατον η αρμονία να κινηθεί αντίθετα των στοιχείων της.

Η αρμονία είναι εκ φύσεως σε αντιστοιχία με τον τρόπο που θα ρυθμιστεί. Δηλαδή εάν εναρμονισθεί περισσότερο και σε μεγαλύτερο βαθμό, θα ήταν ανώτερη ποιοτικά και ποσοτικά, αν σε λιγότερο και μικρότερο βαθμό θα ήταν κατώτερη πράγμα που σημαίνει ότι μια ψυχή θα είναι με νου και αρετή, ενώ μια άλλη ανόητη και μοχθηρή.
Η ψυχή λοιπόν δεν μπορεί να είναι αρμονία, διότι διακρίνονται σε καλές και κακές, δηλαδή αρμονικές και δυσαρμονικές. Αν ίσχυε αυτό που υποστήριξες τότε καμία ψυχή, εφόσον θα ήταν αρμονική, δεν θα ήταν κακή, οπότε και αυτές των ζώων θα ήταν όλες καλές, πράγμα που δεν ισχύει.
Η Χαρούμενη Επιστήμη ( Die fröhliche Wissenschaft)  του  Φ. ΝΙΤΣΕ

 

Στο βιβλίο αυτό θίγονται τα βασικά θέματα του προβληματισμού του Νίτσε: ο σκοπός της ύπαρξης και τι είναι “ευγενές” και τι “κοινό” εν όψει των “απόλυτων καθηκόντων”· η “διανοητική συνείδηση” και η συνείδηση γενικά· τα αισθήματα της “δύναμης”, της “αρχαίας περηφάνιας”, της διάκρισης· πάθη όπως η γενναιοδωρία, η ευγένεια και ο πόνος· επίσης, η πραγματικότητα της δημιουργίας των καλλιτεχνών, η ηθική και η αισθητική, οι γυναίκες και η σχέση τους με την λαγνεία και τη μητρότητα· η γνώση, με την καταγωγή της και την τεράστια περιοχή της, η πίστη, η ευτυχία, η αυτοκυριαρχία, η “σοφία μέσα στον πόνο” και το “μεγαλείο”· και τέλος, η καταγωγή γενικά: η καταγωγή της λογικής, των σοφών, των θρησκειών, ακόμη και της ίδιας της έννοιας της γνώσης.

 Η χαρούμενη επιστήμη είναι τα σατουρνάλια του πνεύματος που αντιστάθηκε υπομονετικά σε μια τρομερά μακροχρόνια καταπίεση χωρίς να λυγίσει και που τώρα καταλαμβάνεται αμέσως από την ελπίδα για υγεία, τη μέθη της ανάκαμψης.  Ολόκληρο αυτό το βιβλίο δεν είναι παρά μια χαρά μετά από μια μακρά αποχή και ανικανότητα, η χαρά της επιστροφής δύναμης, η αφύπνιση της πίστης στο αύριο και το μεθαύριο, μια ξαφνική αίσθηση και προαίσθηση του μέλλοντος, κοντινές περιπέτειες, νέες θάλασσες, πρόσφατα επιτρεπόμενες, ξανά επιτρεπόμενοι στόχοι.

Σύμφωνα με τον Νίτσε, οι φιλόσοφοι δεν είναι ελεύθεροι να χαράξουν μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ ψυχής και σώματος, ψυχής και πνεύματος. Το να ζούμε σημαίνει να μετατρέπουμε σταδιακά ό,τι μας κάνει φως και φλόγα. Μόνο τα μεγάλα βάσανα είναι ο τελευταίος ελευθερωτής του πνεύματος.

 

ΤΕΛΙΚΑ , η μελέτη θανάτου είναι το μεγαλύτερο δείγμα ζωής του σκεπτόμενου ανθρώπου 

και 

η φιλοσοφία ίσως δεν  μπορεί να μας κάνει καλύτερους ανθρώπους αλλά σίγουρα μας κάνει βαθύτερους.