«Φαῖδρος ἢ περὶ καλοῦ», μια χαμένη Ψυχή.

 

   

    Παρόλο που ο πλατωνικός διάλογος μετρά σχεδόν 2.500 χρόνια ηλικίας, μοιάζει σαν να γράφτηκε χθες, ή ακόμη καλύτερα σαν να τελείται καθημερινά και να εγγράφεται εκ νέου εδώ και 2.500 χρόνια. Θα μπορούσε όμως να είναι πιο επίκαιρός από ποτέ? Ας τον εξετάσουμε όχι ως έναν απλό βαρετό διάλογο που έγινε κάποτε, αλλά ως μια μορφή ΄΄τραγωδίας΄΄ σε έναν σύγχρονο ενεστώτα χρόνο, που εκτυλίσσεται στο αρχαίο ελληνικό θέατρο της κάθε Ψυχής, με τίτλο «Φαίδρος, μια χαμένη Ψυχή».

Ο Πλάτωνας θα υποδεχθεί στη θυμέλη, την Ψυχή, τον Έρωτα, τη Ρητορική και την Φιλοσοφία. Στο μέρος της ορχήστρας της κάθε Ψυχής, τοποθετεί νοερά έναν πλάτανο που προσφέρει στους πρωταγωνιστές του τότε, Φαίδρο και Σωκράτη, τον αιωνόβιο ίσκιο του. Ο Ιλισός ποταμός συναινεί στο νοητικό κατασκεύασμα του Πλάτωνα και ευθύς τα δροσερά νερά αρχίζουν να κυλούν και  δροσίζουν τα γυμνά πόδια της κάθε ύπαρξης. Η Μούσα της μουσικής, επιτάσσει  για την μουσική επένδυση του έργου, τους τραγουδιστές του θέρους, τα τζιτζίκια. Ευθύς ο ήχος τους καθίσταται  υπνωτικός, σχεδόν παραλυτικός, στο μέτρο που η υπόκρουση νανουρίζει τη λογική μέσα σε άρωμα ευωδιαστής λυγαριάς που  πλημμυρίζει τον αέρα. Έξω από τα τείχη της πόλης.

   Ο Φαίδρος, ο παραστάτης της νεανικής ομορφιάς, της φρεσκάδας αλλά και της έλξης που κινητοποιεί τον Έρωτα, κρύβει κάτω από το ιμάτιό του τον λόγο του Λύσία, σαν ένα ένοχο μυστικό που ανυπομονεί να μοιραστεί. Ο Λυσίας επιχειρηματολογεί και ο ημίβροτος νους του νεαρού Φαίδρου ,αγωνίζεται να ισορροπήσει ανάμεσα στον αμώμητο πνευματικό έρωτα και στην καθαρή πνευματική και σωματική αποπλάνηση. Ο Σωκράτης ως διαλεκτική και ως γνώση, συντάσσει έναν πρώτο λόγο περί Έρωτα ωφελιμιστικού και εν συνεχεία τον ακυρώνει για να επανάσυντάξει έναν δεύτερο λόγο την Παλινωδία, περί της οντολογίας του Έρωτα που συντελείται στην Ψυχή.

        Έτσι η Ψυχή θα αποκτήσει την πιο ποιητική της εικόνα, ως άρμα με δύο φτερωτά άλογα - ένα λευκό και ένα μαύρο -  και έναν ηνίοχο (λογική).  Εικόνα που δεν περιγράφει απλώς μια ψυχολογική σύγκρουση αλλά μια ανθρώπινη κατάσταση. Ο άνθρωπος δεν είναι ποτέ ενιαίος. Άλλο επιθυμεί το σώμα, η φιλοδοξία, το πάθος, ο θυμός, ο φθόνος και άλλο επιτάσσει η λογική.

    Η τραγωδία όμως του ανθρώπου δεν είναι ότι έχει επιθυμίες, είναι ότι συχνά δεν ξέρει ποιος από όλους αυτούς τους εσωτερικούς ανθρώπους είναι ο ίδιος, και στο σημείο αυτό ο Φαίδρος γίνεται συγκλονιστικά σύγχρονος.     

    O Πλάτωνας μας σιγοψιθυρίζει ότι για να ακούσουμε τον εαυτό μας, την Ψυχή μας, πρέπει να βγούμε έξω από τα τείχη της πόλης, να απομακρυνθούμε από τον θόρυβο. Ο Πλάτωνας σίγουρα δεν γνωρίζει την δύναμη της εικόνας της σύγχρονης εποχής η οποία δύναται να επενεργεί στη λογική και στην επιθυμία και έτσι ο άνθρωπος αρχίζει να ζεί αυτό που φαίνεται και όχι αυτό που είναι, με αποτέλεσμα η Ψυχή να χάνει τον ηνίοχό της.   

    Στις μέρες μας όμως τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν παύει να κατοικεί στην ίδια του την Ψυχή; 

Ο Φαίδρος μας διδάσκει να ξανακατοικήσουμε στην Ψυχή μας, να ξαναβρούμε τον Έρωτα που δεν καταναλώνει αλλά ανυψώνει -ίσως καλύτερα συνεξυψώνει-, τον λόγο που δεν χειραγωγεί αλλά ελευθερώνει και επαναφέρει την Ψυχή εκεί που αναπνέει διότι Ψυχή δεν είναι απλώς κάτι που καταβάλει τα έμψυχα όντα· είναι το μέρος στο οποίο γινόμαστε αυτό που είμαστε, το μέρος που μετατρέπουμε το τίποτα σε κάτι το ελάχιστο. Το μεγαλείο της σωκρατικής σκέψης δεν γεμίζει την Ψυχή, την ξυπνά καθόσον η Φιλοσοφία δεν είναι ΄΄αποθήκη γνώσεων΄΄ είναι η τέχνη της μεταστροφής της χαμένης Ψυχής. Ο άνθρωπος μπορεί να βομβαρδίζεται καθημερινά από λόγους χωρίς να συναντά ποτέ Λόγο και ίσως αυτή να είναι μία από τις βαθύτερες μορφές σύγχρονης μοναξιάς.

«Με ένα φιλί Θεού και ένα ποίημα μπορεί να ξαναγραφεί απαρχής η ιστορία του κόσμου…» Ο.Ελύτης

Παύλος Κεφάλας

Τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών

 

ΑΤΑΞΙΑ

 

 

 

 

 

 

Α νεξέλεγκτη

Τ ύπισσα

Α νθρώπινη 

Ξ εχωριστή

Ι κανή

Α γαπησιάρα  

Η μεν ευταξία σώζειν δοκεί, η δε αταξία πολλούς ήδη απολώλεκεν.  ΞΕΝΟΦΩΝ 

Αν η τάξη είναι η ηδονή της λογικής, η αταξία είναι η απόλαυση της φαντασίας   ΠΩΛ ΚΛΩΝΤΕΛ 

Τὸ μικρό μου παιδὶ
σοβαρὴ ἀταξία ἔκανε πάλι.
Στὸ πεζούλι τοῦ σύμπαντος σκαρφάλωσε,
σκούντησε μὲ τὸ χέρι του
τὸ κρεμασμένο
στὸν τοῖχο τ᾿ οὐρανοῦ
κόκκινο πιάτο,
κι ἔχυσε ὅλο τὸ φῶς ἐπάνω του.
Ὁ Θεὸς ἀπόρησε
ποὺ εἶδε τὸν ἥλιο
ντυμένο ροῦχα παιδικὰ
νὰ κατεβαίνει τρέχοντας
τῆς φαντασίας μου τὴ σκάλα
καὶ νά ῾ρχεται σὲ μένα.
Κι ἐγὼ κάθομαι τώρα
καὶ μαλώνω αὐστηρὰ
τὸ μικρό μου παιδὶ
ἐνῶ κλέβω κρυφὰ
τὸν χυμένο ἐπάνω του ἥλιο.    ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ, Ερήμην, Έκστασις 1958 

Η αταξία στη φυσική είναι ένα σύστημα άτακτο δηλ. υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορούν να ανακατανεμηθούν τα συστατικά που το απαρτίζουν σε διαφορετικές μικροκαταστάσεις χωρίς να αλλάζουν σημαντικά οι μετρήσιμες μακροσκοπικές του ιδιότητες.Αντίθετα, ένα εξαιρετικά εύτακτο σύστημα μπορεί πολύ εύκολα να διαταραχθεί, με αποτέλεσμα οι μακροσκοπικές του ιδιότητες να αλλάξουν δραστικά, αν εκείνο ανακατανεμηθεί...

Μπροστά μου ένας στενός, κατηφορικός, χαλικόστρωτος δρόμος. Έχω πάρει φόρα, το ποδήλατό μου τρέχει -μου μοιάζει ιλιγγιωδώς- κλείνω τα μάτια, ανοίγω τα χέρια διάπλατα και νιώθω ο πιο ελεύθερος άνθρωπος του κόσμου. Η πιο ελεύθερη προέφηβη για την ακρίβεια, σε μια απο εκείνες τις δικές μου κρυφές στιγμές, που έπαιρνα το ποδήλατο και έβγαινα εκτός αυλής, πράγμα απαγορευμένο. Και αφού τα όρια του χωριού άρχισαν να μοιάζουν πολύ στενά μετά από εκείνα της αυλής, χωρίς να το πολυκαταλάβω, βρέθηκα κάποιο πρωινό να εξερευνώ τα σοκάκια του διπλανού χωριού και από μια αδέξια πεταλιά, να αποκτώ μια ανεπιθύμητη στο χέρι πληγή. Ωστόσο, την αταξία μου δεν την εντοπίζω τη στιγμή που περνούσα το ένα γεωγραφικό όριο μετά το άλλο, αλλά τη στιγμή που μπήκα στο σπίτι και σαν μετά από θρίαμβο, είπα στη μαμά μου ότι αιτία του ατυχήματός μου ήταν πως το ποδήλατό μου κι εγώ, ήμασταν πολύ μεγάλοι πια για την μικρή μας -μεταξύ μας, όχι και τόσο- αυλή. 

Αταξία: σκέψη ή πράξη από την οποία εκλείπει η τάξη, η λογική και το πρόγραμμα. Ενέχει μεγάλες δόσεις παιδικότητας και ατόφιας χαράς!   

                                                                                                                       ΣΥΡΑΝΟ 

Αταξία ....σκανδαλιά των παιδικών χρόνων... που όσο ενηλικιώνεσαι μετατρέπεται σε υπαρξιακό θέμα που αντιλαμβάνεται τον κόσμο χωρίς ένα εγγενές περιεχόμενο ,αν κι εσύ ο ίδιος ως ενήλικας προσπαθείς να το οριοθετήσεις ή να το κατανοήσεις δημιουργώντας εσύ  το νόημα- περιεχόμενο (τελείως αυθόρμητα)                                  ΑΒ

   

α) πρόσφατη αταξία: Ψάχνοντας για κάτι μέσα σε ένα ντουλάπι, έβγαλα τα πάντα έξω μέχρι να το βρω.. κουρασμένη και αγανακτισμένη, τα ξανά έβαλα πίσω ένα κουβάρι (ελπίζοντας ότι δεν θα ανοίξει κανείς το ντουλάπι μέχρι να συμμαζέψω!)

β) αταξία για μένα είναι η συμπεριφορά που αποκλίνει από τους κανόνες και ενδέχεται να επιφέρει αρνητικές συνέπειες για τον πράττοντα ή για άλλους 

Δυσκολεύτηκα λίγο, αναζητώντας την αταξία. Περισσότερο ατασθαλίες μου ερχόντουσαν (όπως πχ έφαγα δύο τρουφάκια που δεν έπρεπε)... Ίσως μεγαλώνοντας δίνω μεγαλύτερη ελαστικότητα στα πρέπει και δείχνω παραπάνω κατανόηση στις "αταξίες"      

                                                                        DINAKI   

Τελικά ένα παιδί σκαρφαλώνει σε ένα πεζούλι και σπάζει ένα πιάτο κρεμασμένο στον τοίχο. Tα θραύσματα του πιάτου -ήλιου πέφτουν πάνω στο παιδί, που πλημμυρίζει με φως. Κατόπιν, συνειδητοποιώντας την αταξία του, το παιδί τρέχει στην αγκαλιά της μητέρας του. Η μητέρα επιπλήττει το παιδί της για την αταξία του και μάλιστα αυστηρά, κλέβει, όμως λίγο από τον ήλιο που χύθηκε πάνω του στα κρυφά, χωρίς να το αντιληφθεί το παιδί. Με αυτή την αδέξια σκανταλιά της απελευθέρωσης που δεν είναι ακριβώς ατασθαλία αλλά προσπάθεια να γνωρίσουμε τον ίδιο μας τον εαυτό

Το σύμπαν αποκτά πεζούλι Ο ουρανός αποκτά τοίχο Το  πιάτο- ήλιος θα κρεμαστεί Το παιδί θα σπάσει το πιάτο Η φαντασία θα γίνει σκάλα και κάθε ενήλικας θα  έχει και μία 

Α νάμνηση

Τ ρυφερή

Α πό τον

Ξ ενώνα

Ι  σόρροπης

Α νισορροπίας