Ὁ Λόγος μπροστὰ στὸ Μυστήριο τοῦ Θεοῦ — Φιλοσοφεῖν καὶ Θεολογεῖν (Α΄ Μέρος) .

 

    Κάποια ερωτήματα ο άνθρωπος δεν τα θέτει επειδή γνωρίζει την απάντησή τους, αλλά επειδή δεν μπορεί να ζήσει χωρίς να τα θέσει. Παραδείγματος χάριν, τι είναι το Είναι;, τι σημαίνει να είσαι  Άνθρωπος;, Τι είναι η Αλήθεια; Μπορεί να υπάρξει αλήθεια πέραν από αυτό που συλλαμβάνουν οι αισθήσεις; Υπάρχει απόλυτο θεμέλιο της πραγματικότητας; , και πάνω από όλα υπάρχει Θεός; Τι είναι o Θεός;

Τα ερωτήματα αυτά - και άλλα τόσα – γίνονται εύφορα κλήματα αμπέλου της Φιλοσοφίας  και της Θεολογία. Η διαφορά έγγυται στη φορά της έρευνας για την εξεύρεση της αληθούς ή ψευδούς σχέσης του διατυπωμένου επιχειρήματος, άρα η διαφορά έγγυται στην πηγή από την οποία αναζητείται η απάντηση.

Η Φιλοσοφία άρχεται από τον φυσικό κόσμο και έρχεται «εις επίγνωσιν του Θεού», έτσι ας σκεφτούμε ένα βέλος σκέψης από τον κόσμο προς τον ουρανό . Η Θεολογία, η sacra doctrina (Iερή Διδασκαλία) άρχεται από το Θείο και καταλήγει στον φυσικό κόσμο, έτσι ας σκεφτούμε ένα βέλος σκέψης από τον ουρανό προς τον κόσμο . Άρα εκ τούτου είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε ότι η μέν  επιστήμη (Θεολογία), είναι αντίθετη με τη δε (Φιλοσοφία), ενώ σε δεύτερο χρόνο, δεν είναι καθόλου  αντιληπτό  το πώς δύο  επιστήμες, δύναται να παρουσιάζονται - από κάποιους εκπροσώπους τους – ως αντίπαλες επειδή απλώς είναι αντίθετες ως προς την φορά της έρευνας. 

    Δηλαδή αν ένας μαθηματικός είναι χριστιανός/μουσουλμάνος/άθεος/κτλ τότε είναι και τα μαθηματικά που διδάσκει; Άρα υπάρχουν χριστιανικά/μουσουλμανικά/άθεα/κτλ μαθηματικά; Εκτιμώ πως όχι. ¨Εκ τούτου συνάγεται και ότι αν ένας φιλόσοφος είναι χριστιανός/μουσουλμάνος/άθεος/κτλ τότε είναι και η φιλοσοφία του;  Άρα υπάρχει χριστιανική/μουσουλμανική/άθεη/κτλ φιλοσοφία;

Εκτιμώ πως όχι. Παρόλ΄ αυτά όμως, δυστυχώς, για μερικούς υπάρχει! (και ίσως το αίτιο της ύπαρξης να έχει σκοπό τον φανατισμό ή την ημιμάθεια ή την χειραγώγηση…). Μπορούμε να μιλάμε για αρχαία, μεσαιωνική ή νεότερη φιλοσοφία αναφερόμενοι στο χρονικό/ιστορικό πλαίσιο ή να αναφερθούμε στο αντικείμενο που πραγματεύεται/στοχάζεται π.χ Φιλοσοφία της Γλώσσας, του Νου, της Θρησκείας κ.α.

    Η Φιλοσοφία εμπιστεύεται τον Λόγο. Δεν ξεκινά από κάποιο θαύμα ή κάποια αποκάλυψη. Ξεκινά από το θαυμάζειν, το απορείν, το επιχειρήμα, την έννοια και την εμπειρία. Η Φιλοσοφία της Θρησκείας εξετάζει την έννοια του Θεού, την πίστη, το θαύμα, την προσευχή και την δυνατότητα της θρησκευτικής γνώσης.

   Η Θεολογία αντιθέτως δεν ξεκινά από το ερώτημα «τι μπορεί να γνωρίσει μόνος του ο άνθρωπος για τον Θεό;», αλλά από την πεποίθηση ότι ο Θεός έχει ήδη αποκαλυφθεί στον άνθρωπο. Δηλαδή η Θεολογία δεν επιχειρεί απλώς να ανακαλύψει τον Θεό, αλλά να κατανοήσει ορθολογικά την αποκάλυψη. 

    Στο σημείο αυτό λοιπόν ας καλωσορίσουμε τον πρώτο και κυριότερο ΔιάΛόγο των δύο μεγάλων κυριών , Φιλοσοφίας και Θεολογίας, στον οποίο ανάμεσα βρίσκεται σχεδόν ολόκληρη η ιστορία του δυτικού στοχασμού.

- Φιλοσοφία: Τα σέβη μου Θεολογία, εγώ θα πιστέψω όταν μπορέσω να κατανοήσω. Για την έρευνά μου αυτή διαθέτω συγκεκριμένες οδούς και τεχνικές σκέψης, τις οποίες θα χρησιμοποιήσω, για να καταλήξω σε αληθείς (Τrue) ή ψευδείς (False) σχέσεις πεποιθήσεων.

- Θεολογία: Τα σέβη μου και σε εσένα Φιλοσοφία, εγώ θα κατανοήσω βαθύτερα επειδή πιστεύω.

    Η βαθύτερη σχέση της Φιλοσοφίας και της Θεολογίας δεν είναι ούτε η ταύτιση ούτε η σύγκρουση, είναι ο διάλογος.  Το Φιλοσοφείν και το Θεολογείν, συγκρούονται όταν η μία κυρία ζητά επιτακτικά από την άλλη, να εγκαταλείψει τα δικά της κριτήρια -δηλαδή όχι οι ίδιες διότι όπως είπαμε είναι κυρίες, μερικοί εκπρόσωποί τους-.Άρα η Φιλοσοφία – με το δίκιο της- μπορεί να πεί ότι «δεν μπορώ να δεχθώ μια πρόταση ΜΟΝΟ ΚΑΙ ΕΠΕΙΔΗ αποκαλείται αποκάλυψη». Η Θεολογία όμως -και αυτή με το δίκιο της- μπορεί να πει ότι «δεν μπορείς να ισχυρίζεσαι κάτι τέτοιο, εφόσον η απόδειξη του εαυτού της αποκάλυψης πρέπει να ξεκινά από μια επιστήμη της αποκάλυψης».

    Η Φιλοσοφία προσφέρει εννοιολογική ακρίβεια και η Θεολογία προσφέρει ερωτήματα που δεν παύουν να προκαλούν τη Φιλοσοφία (αν υπάρχει ή όχι Θεός και αν υπάρχει τι είναι ή τι δεν είναι κτλ). 

Η Φιλοσοφία υπενθυμίζει στη Θεολογία να μην φοβάται τις ερωτήσεις και η Θεολογία υπενθυμίζει με τη σειρά της στη Φιλοσοφία να μην θεωρεί πως ότι δεν μπορεί να αποδείξει είναι ανύπαρκτο, -το σίγουρο είναι ότι ξεκινώντας η Φιλοσοφία να ρωτά, ξεχνά να σταματήσει και αυτό είναι κάτι που ΄΄εκνευρίζει΄΄ την Θεολογία-.

   Ξεκινώντας και οι δύο από διαφορετικές θέσεις, καταλήγουν εκ νέου στην απορία!.Με την παντελώς λάθος ερώτηση «τελικά ποιος έχει δίκιο?», φτάνουμε αισίως στο τέλος αυτού του άρθρου ή στην αρχή των θεωρητικών ρήξεων ή ακόμη και σε ΄΄ευλογημένους΄΄ αφορισμούς.  Άρα το αδιέξοδο και η έριδα είναι της ανθρώπινης στάσης και ιδίως του ανθρώπινου εγωισμού, αφού το φιλοσοφείν δεν καταργεί το Μυστήριο και το Θεολογείν δεν καταλύει τον Λόγο.

  Η Φιλοσοφία και η Θεολογία συναντιούνται εκεί όπου ο άνθρωπος συνειδητοποιεί ότι ο Λόγος του είναι αρκετά μεγάλος για να ρωτά, αλλά όχι τόσο μεγάλος ώστε να εξαντλεί αυτό το οποίο  ρωτά. Στο σημείο όμως αυτό η σκέψη δεν τελειώνει· επανεκκινεί. Ο Θεός, γίνεται ανάγκη, κραυγή, βουή, σιωπή, προσευχή πριν καν ανέλθει στην έννοια, στη θεολογία ή στη μεταφυσική... «να φτάνεις εκεί που δεν μπορείς» Ν. Καζαντζάκης.

Παύλος Κεφάλας

Τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών

Ηθική , η Κίρκη των Φιλοσόφων.

 Υπάρχουν μύθοι που δεν διαδραματίστηκαν στο παρελθόν· διαδραματίζονται μέσα μας. Δεν χρειάζονται Λαιστρυγόνες ή άγνωστα νησιά για να ζωντανέψουν οι μύθοι αυτοί εκ νέου. Αρκεί μία στιγμή αδυναμίας, μία στιγμή παραχώρησης της ηθικής στη φιλοδοξία, στην απληστία, στον φθόνο και στην αδιαφορία και αμέσως η Κίρκη επιστρέφει.

Η Ομηρική Κίρκη , η femme fatale, την ίδια στιγμή μαγική γοητεία τόσο της εξαπάτησης και της υποδούλωσης, όσο και  μέντορας και προστάτης. Σύμβολο κάθε δύναμης που μεταμορφώνει τον άνθρωπο σε μια κατώτερη μορφή από αυτήν που μπορεί και δύναται να πάρει. Δεν χρειάζονται πια  αποκρυφιστικοί ψίθυροι επίκλησης σε αρχαίες θεότητες, αρκούν η εξουσία, η ιδεολογία, η ευκολία, η ματαιοδοξία. Με απλά λόγια αρκεί να ακουστεί η έκφραση «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», για τα προαναφερόμενα και η μαγεία ξεκινά. Ο άνθρωπος πείθεται ότι η απώλεια της ηθικής του αξιοπρέπειας είναι φυσική εξέλιξη των πραγμάτων και μεταμορφώνεται σε χοίρο κρατώντας όμως την λογική του υπόσταση για να μπορεί να επιχειρηματολογεί κατά το δοκούν.

Κάπως έτσι εξετάζοντας τις μέρες μας βλέπουμε ότι οι ¨Κίρκες¨ είναι αμέτρητες και δεν κατοικούν σε απομονωμένα νησιά. Ίσως να είναι η κάθε εποχή που δημιουργεί συμπλέγματα ανήθικων νήσων στο πέλαγος της Ιδεολογίας, της Πολιτικής, του Εγώ και στερεί την ηθική σύμπνοια ενός δροσερού πνεύματος που δεν υποκαθιστά την Αρετή με την Ωφέλεια και δεν ξεπουλά την Συνείδηση για την Ευκολία.

Απέναντι λοιπόν σε αυτή την μεταμόρφωση η Φιλοσοφία δεν υπήρξε ποτέ μια πολυτέλεια, ούτε στοχασμός ή προβληματισμός που εκφέρει δοκιμιακό λόγο με λυρικά ακατανόητα χρώματα, υπήρξε μια μορφή αντίστασης.

Ο Πλάτων θα αναγνώριζε στην Κίρκη τη δύναμη των παθών που κρατούν την ψυχή στον κόσμο των ειδώλων. Θα γινόταν η μάγισσα επιθυμία που καταλαμβάνει τον θρόνο του λογικού μέρους της ψυχής και έτσι ο άνθρωπος δεν κυβερνά πλέον τον εαυτό του· κυβερνάται. Άρα ανελεύθερος πια ο άνθρωπος άγεται και φέρεται από τα πάθη, το Αγαθό εκτρέπεται από τα πεδίο όρασης της ψυχής. Η πραγματική ελευθερία είναι η κυριαρχία του λογικού πάνω στις επιθυμίες. 

Ο Αριστοτέλης θα έλεγε ότι το ποιείν και το πράττειν είναι διαφορετικά και πως η ηθική δεν είναι μια στείρα θεωρία αλλά ένας έμπρακτος βίος. Η αρετή δεν εμφανίζεται στις μεγάλες αποφάσεις διαμορφώνεται μέσα από καθημερινές επιλογές – που τις περισσότερες φορές δε είναι ευχάριστες αλλά πρέπει- .

Ο Κάντ αυστηρότερος απ΄ όλους θα έλεγε ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν επιτρέπει εξαιρέσεις. Ο άνθρωπος χρησιμοποιείται ως σκοπός και ποτέ ως μέσο. Για τον Κάντ η Κίρκη της νεωτερικότητας είναι η εργαλειοποίηση του ανθρώπου· η ηθική πηγάζει από την αυτονομία του λογικού όντος, το να πράττει κανείς από καθήκον και όχι σύμφωνα με το καθήκον.

Συνοπτικά η Φιλοσοφία δεν υπήρξε ποτέ απαισιόδοξη ως προς τις δυνατότητες του ανθρώπου. Υπήρξε απαιτητική.

«Ν' αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ, μονάχος μου, έχω χρέος να σώσω τη γη. Αν δε σωθεί, εγώ θα φταίω.» , όσο απαιτητική είναι και η φράση του Νίκου Καζατζάκη στην Ασκητική, δεν είναι ηθική προτροπή είναι μια υπαρξιακή στάση. Ο άνθρωπος του Καζαντζάκη δεν περιμένει κάποιον Οδυσσέα για αν τον σώσει, αναλαμβάνει την ευθύνη της μεταμόρφωσής του. Διάγει βίο με χρέος μέσα από αναβαθμούς σκαλοπατιών που οδηγούν στην υπέρβαση , όχι της μίας φοράς , την συνεχή υπέρβαση η οποία περνά από το όραμα και υπερβαίνει σχέσεις με κατάληξη την πράξη. Ο άνθρωπος πράττει  και συνάμα αποχαιρετά τα πάντα κάθε στιγμή χαμογελαστά.

[…]«αν μπορείς Ψυχή ανασηκώσου απάνω από τα πολύβουα κύματα και πιάσε με ένα κλωθογύρισμα του ματιού σου όλη τη θάλασσα…»[…]«Δεν υποτάσσομαι , δεν βολεύομαι, θα ξαναρωτώ χτυπώντας το χάος » […] «Όταν μια συνήθεια καταστεί βολική να την συντρίβεις »… (Ν. Καζαντζάκης)

Παύλος Κεφάλας

Τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών

Νίκος Ξυλούρης 1936 – 1980 Ψαρονίκος ή Αρχάγγελος της Κρήτης

 Κρητικός για Κρητικό προς όλους τους Έλληνες 

 

Mε ευλάβεια και ιερότητα  ο Αιμιλιανός Σταματάκης έγινε ο ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ  θυμίζοντας ότι οι μεγάλες ΦΩΝΕΣ υπήρξαν μεγάλοι ΑΝΘΡΩΠΟΙ  που δεν υπηρέτησαν/ υπηρετούν απλώς τη σκηνή, αλλά  νοηματοδοτούν βασικά στοιχεία του νεοελληνικού πολιτισμού συνεχίζοντας μια τοπική και εθνική παράδοση!

Οι νεότεροι καλλιτέχνες, μουσικοί, τραγουδοποιοί, ηθοποιοί έχουν βαρύ φορτίο στις πλάτες τους από τους πανάξιους προκατόχους τους. Χρέος τους να το  κουβαλήσουν, να το αναδείξουν, να το συνεχίσουν. Αξιόλογοι όλοι οι συντελεστές της μουσικοθεατρικής παράστασης  απ έδειξε  αγάπη, αφοσίωση, ταλέντο. 

    Η ανάδειξη του Ξυλούρη οφείλεται στο ριζίτικο τραγούδι του «Ανυφαντού» και το πρόσωπο που τον ανακάλυψε και τον ανέδειξε ήταν ο διευθυντής της δισκογραφικής εταιρείας Κολούμπια Τάκης Λαμπρόπουλος, ο οποίος τον ηχογράφησε σε ένα γαμήλιο γλέντι στα Ανώγεια κι έστειλε την κασέτα στον συνθέτη Σταύρο Ξαρχάκο που βρισκόταν τότε στο Παρίσι, προκειμένου να ακούσει τη φωνή του Ανωγειανού λυράρη. 

Νίκος Ξυλούρης 

......... 

Να σε φιλήσω θέλω εγώ

'πο κάτω στο πηγούνι

 εκεια που παίζει και χτυπά

 του τράγου το κουδούνι.

Να πας να βρεις ένα παπά

μεγάλο ξεμολόγο

και πες του πως μ' αρνήθηκες

χωρίς κανένα λόγο

Εκομποδέσαν οι κλωστές

 μπερδέψανε στο χτένι

 κι αρρώστησε η Ανυφαντού

να λύνει και να δένει.

Το προσωνύμιο «Αρχάγγελος» του το είχε δώσει η ΤΖΕΝΗ ΚΑΡΕΖΗ αφού κάθε φορά που ανέβαινε στη σκηνή να τραγουδήσει έλεγε: «Αυτός ο άνθρωπος είναι μαγικός… Έχει μια αρχαγγελική μορφή…>>

Φίλοι κι αδέλφια - 1974 ( Το μεγάλο μας τσίρκο )* Στίχοι: Ιάκωβος Καμπανέλλης Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος 

 Φίλοι κι αδέλφια, μανάδες, γέροι και παιδιά

στα παραθύρια  βγείτε και θωρείτε

 ποιοι περπατούν στα σκοτεινά και σεργιανούνε στα στενά

 φίλοι κι αδέλφια, μανάδες, γέροι και παιδιά.

 Γράφουν σημάδια, μηνύματα στο βασιλιά

σα δε φωνάξεις έβγα να το γράψεις να μη σ’ ακούσουν τα σκυλιά

βγάλε φωνή χωρίς μιλιά σημάδια και μηνύματα στο βασιλιά

...... 

 Γη παιδεμένη με σίδερο και με φωτιά,

 για κοίτα ποιον σου φέρανε καημένη

να σ’ αφεντεύει από ψηλά,

 τα κρίματά σου είναι πολλά,

 γη που το σίδερο παιδέψαν κι η φωτιά.

Καίει το φυτίλι, ξεθηκαρώνουν τα σπαθιά, κάνουν βουλή συντακτική

και γράφουν το θέλημά τους στα χαρτιά κι η κοσμοθάλασσα πλατιά,

κάνουν βουλή, ξεθηκαρώνουν τα σπαθιά.

Τον Νοέμβριο του 1973, είναι μέσα στο Πολυτεχνείο και τραγουδά μαζί με τους φοιτητές, «Πότε θα κάνει ξαστεριά» και «Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί». 

Στίχοι: Παραδοσιακό Μουσική: Παραδοσιακό 

Πότε θα κάμει ξαστεριά,

 πότε θα φλεβαρίσει,

 να πάρω το ντουφέκι μου,

 την έμορφη πατρόνα,

να κατεβώ στον Ομαλό,

στη στράτα του Μουσούρου,

να κάμω μάνες δίχως γιους,

 γυναίκες δίχως άντρες,

να κάμω και μωρά παιδιά,

 να κλαιν' δίχως μανάδες,

 να κλαιν' τη νύχτα για νερό,

και την αυγή για γάλα,

 και τ' αποδιαφωτίσματα

τη δόλια τους τη μάνα...

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ  τηλεοπτική σειρά Έμποροι των εθνών,  ο Ξυλούρης ερμηνεύει για τους τίτλους το τραγούδι «Ήτανε μια φορά μάτια μου» Το δικτατορικό καθεστώς επιβάλλει να αφαιρεθεί η φωνή του και να παίζεται μόνο η μουσική. Πολύ αργότερα και μετά από επίμονη παρέμβαση του Φέρρη, θα ακουστεί και η φωνή του στη σειρά. 

Στίχοι: Κώστας Φέρρης Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος

Ήτανε μια φορά μάτια μου κι έναν καιρό

μια όμορφη κυρά  αρχόντισσα να σε χαρώ

Μια μικροπαντρεμένη κόρη ξανθή

 τον κύρη της προσμένει βράδυ πρωί

Ένα Σαββάτο βράδυ καλέ μια Κυριακή

 τον ήλιο το φεγγάρι, καλέ, παρακαλεί

 Ήλιε μου φώτισέ τον φεγγάρι μου

 πάνε και μίλησέ του για χάρη μου

......

• Ήτανε Μια Φορά... Και Έμεινε Για Πάντα!

Στίχοι: Νίκος Γκάτσος Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος Πρώτη εκτέλεση: Νίκος Ξυλούρης

Έβαλε ο Θεός σημάδι

παλικάρι στα Σφακιά

 κι ο πατέρας του στον Άδη

 άκουσε μια τουφεκιά.

Της γενιάς μου βασιλιά,

 μην κατέβεις τα σκαλιά.

Πιες αθάνατο νερό

να νικήσεις τον καιρό.

.....

Το 1976, η Γαλλική Μουσική Ακαδημία Charles Cross θα του απονείμει το 1ο βραβείο στην κατηγορία της Διεθνούς Λαϊκής Μουσικής, για την ερμηνεία του στα Ριζίτικα. 

Το 1979 ο Νίκος Ξυλούρης αντιλήφθηκε ότι έχει όγκο στους πνεύμονες με μετάσταση στον εγκέφαλο. Μεταβαίνει στο «Μεμόριαλ» της Νέας Υόρκης για να χειρουργηθεί και επιστρέφει στην Αθήνα, μετά από αλλεπάλληλες επεμβάσεις, στις αρχές Αυγούστου. Τελικά έχασε τη μάχη στο αντικαρκινικό νοσοκομείο Πειραιώς στις 8 Φεβρουαρίου 1980, σε ηλικία μόλις 43 χρονών.

Οι μεγάλες προσωπικότητες τελικά έχουν ολιγόχρονη ύπαρξη!!! 

Με τη φωνή και το ήθος του σημάδεψε οτιδήποτε Κρητικό και Ελληνικό  με ε ι λ ι κ ρ ί ν ε ι α 

και α ν ι δ ι ο τ έ λ ε  ι α! 

Πώς να σωπάσω μέσα μου

 την ομορφιά του κόσμου;

Ο ουρανός δικός μου

 η θάλασσα στα μέτρα μου

 Πώς να με κάνουν να τον δω

τον ήλιο μ’ άλλα μάτια;

Στα ηλιοσκαλοπάτια

Μ’ έμαθε η μάνα μου να ζω...

 Στου βούρκου μέσα τα νερά

 ποια γλώσσα μου μιλάνε αυτοί

που μου ζητάνε να χαμηλώσω τα φτερά;

   https://www.youtube.com/watch?v=r2MIkNuf1sI&t=23s

 

ΔΕΝ ΣΩΠΑΙΝΟΥΝ ΟΙ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΙ !!!!