Ο Κόσμος ως Βούληση και ως Παράσταση (A. Schopenhauer)

 

Ο Κόσμος ως Βούληση και ως Παράσταση(A. Schopenhauer): μια ανθρώπινη πεσιμιστική  πραγματικότητα ενός απογοητευμένου φιλοσόφου ή μια ανθρωπο-κοσμολογική παρατήρηση που δυσπιστεί απέναντι στην αυταπάτη?

Υπάρχουν στη ζωή μας κάποια βιβλία που δεν τα επιλέγουμε, απλώς τα συναντούμε. Έρχονται στη ζωή μας την στιγμή που κάτι μέσα μας αναζητεί λίγο ακόμη φως στα κεφάλαια του βίου μας και λίγες περισσότερες απαντήσεις στις
ερωτήσεις της -κάποιες φορές- ασφυκτικής πραγματικότητας.  Ο Κόσμος ως Βούληση και ως Παράσταση του A. Schopenhauer, δεν είναι ένα βιβλίο που μας υπόσχεται πώς να γίνουμε ευτυχισμένοι ή με ποιον τρόπο θα κερδίσουμε την ευδαιμονία. Είναι, όμως ένα βιβλίο που τολμά να κοιτάξει τον ανθρώπινο πόνο, χωρίς να χαμηλώνει υποτακτικά τα μάτια κοιτάζοντας το πάτωμα της απραξίας. Ας προσπαθήσουμε να δούμε συνοπτικά τον Κόσμο του Γερμανού φιλοσόφου.

Για τον Schopenhauer ο κόσμος είναι το σύνολο των αντικειμένων των παραστάσεων, είναι δηλαδή το αντικείμενο για ένα υποκείμενο, είναι θα λέγαμε το παριστάνειν (=το ενέργημα της γνωστικής δύναμης) της Συνείδησης και  αυτό είναι μια a priori αλήθεια.   Η a priori αυτή αλήθεια, σημαίνει ότι ο κόσμος ως ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ, όπως τον γνωρίζουμε, περνά από τη Συνείδησή μας - και όχι μόνο -, περνά από τις αισθήσεις , την σκέψη, τις επιθυμίες και τα όρια μας. Άρα παράσταση είναι η εμφανής γνωσιακή όψη του κόσμου. Οι παραστάσεις έχουν μια a priori μορφή και διακρίνονται σε εποπτικές και αφηρημένες, καθαρές και εμπειρικές. Εποπτικές είναι οι συγκεκριμένες έννοιες και αφηρημένες είναι οι εμπειρικές/γενικές έννοιες. Οι παραστάσεις εμφανίζονται a priori με τέσσερις μορφές: 1.ως διάσπαση υποκειμένου και αντικειμένου, 2. ως προς τον χώρο, 3. ως προς τον χρόνο και 4. ως προς την αιτιότητα.

Κάθε αλλαγή που  συμβαίνει, συμβαίνει γιατί έχει έναν επαρκή λόγο για τον οποίο συμβαίνει. Δηλαδή κάθε κρίση έχει έναν επαρκή λόγο που επιβεβαιώνει ότι η κρίση αυτή είναι αληθής. Τον λόγο αυτό τον ονομάζει αποχρώντα λόγο.  Ο αποχρών λόγος διαιρείται σε τέσσερις ¨κατηγορίες¨, 1. στον αποχρώντα λόγο του Γίγνεσθαι, 2. στον αποχρώντα λόγο του Γιγνώσκειν, 3. στον αποχρώντα λόγο του Είναι και 4. στον αποχρώντα λόγο του Πράττειν. Έτσι φτάσαμε στο σημείο που αναφέρεται από τον Schopenhauer ως τετραπλή ρίζα του αποχρώντος λόγου.

Αναφέραμε παραπάνω ότι για τον Schopenhauer ο κόσμος είναι το αντικείμενο για ένα υποκείμενο. Πως όμως γίνεται ο άνθρωπος το Υποκείμενο? Τι είναι αυτό που τον καθιστά ξεχωριστό και τον διαχωρίζει από τα ζώα ή τα φυτά?. Η απάντηση σε όλα τα ερωτήματα είναι η Συνείδηση. Χάριν της Συνείδησης ο άνθρωπος καθίσταται γιγνώσκον υποκείμενο. Γιατί η Συνείδηση? Διότι με την συνείδηση ο άνθρωπος μετέχει στις έννοιες. Γιατί ο άνθρωπος έχει έννοιες? Διότι έχει Λόγο. (Στο σημείο αυτό θεωρώ ότι είναι σημαντική μια σύντομη αναφορά περί διάκρισης πολλαπλότητας και ενικότητας στον Schopenhauer, η οποία θα μας βοηθήσει να αντιληφθούμε πιο καθαρά την εν συνεχεία διάκριση σώματος ως Υποκείμενο και ουσίας αυτού ως Βούληση). Το υποκείμενο και στο πεδίο της γνώσης έχει τέσσερις a priori μορφές διάσπαση υποκ.-αντικ., χώρο, χρόνο, αιτιότητα. Από το πεδίο του χώρου και του χρόνου άρχεται η θεωρία του φιλοσόφου περί πολλαπλότητας και ενικότητας του υποκειμένου. Για τον Schopenhauer η πολλαπλότητα ισχύει ΜΟΝΟ στο αντικείμενο ενώ ως ενικότητα εννοεί ότι όσο τα πολλά υποκείμενα φιλοσοφούν γίνονται ένα υποκείμενο.

Έτσι το σώμα μου είναι αντικείμενο άρα μπορούμε να το γνωρίσουμε, είναι επίσης αντικείμενο μέσα σε πολλά αντικείμενα -σώματα-, άρα όλα τα αντικείμενα υπόκεινται στους νόμους των αντικειμένων. Δηλαδή υπάρχουν πολλοί άνθρωποι και ο κάθε άνθρωπος είναι ένας από τους πολλούς. Ο Λόγος είναι η ικανότητα να σχηματίζουμε έννοιες, δηλαδή αφηρημένες παραστάσεις. Η διάνοια είναι η γνωστική δύναμη που εφαρμόζει την αρχή της αιτιότητας στην εμπειρία, ενώ η εποπτική παράσταση περιλαμβάνει ολόκληρο τον ορατό κόσμο/την εμπειρία μας.

Άρα η ταυτότητα του ανθρώπου είναι και Γιγνώσκον Υποκείμενο και Σώμα, είναι δηλαδή παράσταση σε εποπτεία της  Διάνοιας. Ο άνθρωπος λοιπόν είναι έκφραση της Βούλησης γιατί κάθε κίνηση εκφράζει και μια Βούληση. Άρα ως Γιγνώσκον Υποκείμενο το σώμα δίδεται ως ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ και ως Ατομική Οντότητα το σώμα δίδεται ως ΒΟΥΛΗΣΗ. Κάθε επίδραση πάνω στο σώμα επιδρά και πάνω στη Βούληση. Όταν η επίδραση αντιβαίνει τη Βούληση επέρχεται πόνος, ενώ όταν η επίδραση συμφωνεί με τη Βούληση επέρχεται η ηδονή. Τι είναι όμως η Βούληση?. Είναι η εσωτερική ουσία των πάντων του κόσμου, η τυφλή, αέναη και άλογη δύναμη η οποία είναι πηγή επιθυμίας, πόνου, ηδονής.  

Παρόλο που ο Γερμανός φιλόσοφος έχει χαρακτηριστεί πεσιμιστής, ίσως στο σημείο αυτό να προβάλει μια ακτίνα ευαισθησίας από την φιλοσοφία του, καθόσον ο καθένας μας κουβαλά έναν διαφορετικό κόσμο. Το ίδιο τραγούδι που σε κάποιον προκαλεί συναίσθημα χαράς σε κάποιον άλλο προκαλεί λύπη. Έτσι το τραγούδι μπορεί να γίνει είτε παρηγοριά είτε πληγή.  Το σίγουρο είναι ότι άνευ Συνείδησης δεν υπάρχει κόσμος και άνευ Λόγου οι έννοιες αποκτούν διαφορετικό νόημα. Θα μοιάζουν κάπως με κάτι που έχουμε ακούσει ή νομίζουμε ότι ξέρουμε, όμως θα απέχουν από το είναι της ουσίας τους. Σε μια εποχή που μας μαθαίνει να επιθυμούμε συνεχώς ο Schopenhauer μας λέει ότι η λύτρωση δεν βρίσκεται στην ικανοποίηση αλλά στην προσωρινή απομάκρυνση. Ανάλογα με την γωνία που κοιτάζουμε τον κόσμο δύναται να είναι βούληση και παράσταση, αλλά μέσα σε αυτόν τον κόσμο ίσως το πιο ανθρώπινο πράγμα είναι η στιγμή που παύουμε να ζητάμε και να θέλουμε συνεχώς και να μαθαίνουμε, έστω για λίγο, να καταλαβαίνουμε συν-υπάρχοντας ουσιαστικά ως ένα γιγνώσκον υποκείμενο που συν-πονά. Έτσι ο κόσμος γίνεται παράσταση για την γνώση, βούληση για το είναι και ίσως πόνος για όποιον επιθυμήσει να τον καταλάβει.

Παύλος Κεφάλας

Τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών

ΓΚΟΥΑΝΤΑΝΑΜΟ- ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΕΝΟΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΥ

 

Η φυλακή του αμερικανικού στρατού στο Γκουαντάναμο και η αληθινή ιστορία του Mohamedou Ould Salahi, που κρατήθηκε στο στρατόπεδο κράτησης του Γκουαντάναμο χωρίς κατηγορία από το 2002 συνθέτουν μία τραγική βιογραφία και μια ατελέσφορη δίκη.  Ο Μαυριτανός Salahi βρίσκεται επί έτη στις αμερικανικές φυλακές του Γκουαντάναμο, δίχως να του έχει απαγγελθεί κατηγορία. Μία συγκλονιστική μαρτυρία για την κατάσταση που επικρατεί στις μυστικές φυλακές των Η.Π.Α. στην Κούβα από έναν άνθρωπο που όχι μόνο τα έχει ζήσει αλλά εξακολουθεί να κρατείται εκεί τα τελευταία χρόνια! Αυτό όμως που κάνει το συγκεκριμένο βιβλίο πραγματικά ενδιαφέρον είναι ο τρόπος που ο Μοχάμετ Σλάχι προσεγγίζει την κατάστασή του. Οι λογοκριμένες σε πολλά σημεία λέξεις και φράσεις δείχνουν πολλές πληγές της σύγχρονης δημοκρατίας. Ποιοι οι τρομοκράτες και ποιοι οι τρομοκρατούμενοι; Ποιοι οι θύτες και ποια τα θύματα; Ποιοι οι κατήγοροι και ποιοι οι κατηγορούμενοι; 

ΠΟΙΟΣ κατα- δικάζει τους ''κακούς λεβέντες'' τελικά; Ανακρίσεις πολλές...ετυμηγορίες;

Ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο διέταξε την αποφυλάκισή του τον Μάρτιο του 2010, όμως η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών εναντιώθηκε σε αυτή την απόφαση και η χώρα δε φαίνεται να δείχνει διάθεση να τον αφήσει ελεύθερο.Τρία χρόνια μετά τη στέρηση της ελευθερίας του, ο Σλάχι ξεκίνησε να γράφει ημερολόγιο, αφηγούμενος τη ζωή του πριν από την εξαφάνισή του από τις αμερικανικές αρχές, «την ατέλειωτη παγκόσμια περιοδεία» φυλακίσεων και ανακρίσεων που βίωσε  και την καθημερινότητά του ως κρατούμενου του Γκουαντάναμο. Το ημερολόγιό του  αποτελεί καταγραφή  καταπάτησης κάθε ανθρώπινου δικαιώματος αλλά αποτελεί και περιγραφή με τρόμο, σκοτεινό χιούμορ,  αξιοπρέπεια για ένα απροσδιόριστο κατηγορώ! 

ΧΑΡΑΜΙ -ΧΑΛΑΛΙ – ΟΥΜ ΧΑΡΑΜ

ΙΣΩΣ η Ουμ Χαράμ ήταν συγγενής ή νονά ή παραμάνα του προφήτη Μωάμεθ. Ο δεύτερος σύζυγος της ΟΥΜ ΧΑΡΑΜ, ο  Σαμίτ είχε πάρει μέρος στη μεγάλη αραβική επίθεση κατά της Κύπρου την άνοιξη του 647 μ.Χ. Ο αρχηγός της εκστρατείας, εμίρης της Συρίας, Μωαβίας συνοδευόταν από τη σύζυγό του Φακχιτάχ και ακολουθώντας το παράδειγμά του, οι αξιωματούχοι του πήραν επίσης μαζί τις συζύγους τους. Έτσι η Ουμ Χαράμ ακολούθησε τον Ουβάδα στην Κύπρο. Η αποβίβασή τους έγινε  κοντά στη σημερινή Λαρνακα.  Όταν αποβιβάστηκε στη ξηρά, η Ουμ Χαράμ ανέβηκε σε ένα μουλάρι για την μετάβασή της στα ενδότερα του νησιού. Βαδίζοντας όμως, πολύ σύντομα έπεσε από το ζώο και σκοτώθηκε. Ετάφη αμέσως στο ίδιο μέρος,  όπου αργότερα κτίστηκε το τέμενός της, ο γνωστός τεκκές Χαλά Σουλτάν . Η Ουμ Χαράμ θεωρείται άγια γυναίκα και θαυματουργός από τους Μωαμεθανούς από τους οποίους τιμάται ιδιαίτερα. Το τέμενος της Ουμ Χαράμ είναι γνωστό και με την ονομασία Τάφος της Αγίας Γυναίκας. Ο καθ’ αυτό τάφος της Ουμ Χαράμ, μέσα στο τέμενος, είναι σκεπασμένος με πράσινο βελούδο (το πράσινο είναι το χρώμα του Παραδείσου) και αποτελείται από τρεις ογκόλιθους. Οι ογκόλιθοι λέγεται ότι είχαν μεταφερθεί με θαύμα από μόνοι τους, από την Παλαιστίνη, ο δε ένας ορθώνεται στο κεφάλι της ενταφιασμένης, ο δεύτερος στα πόδια της και ο τρίτος αιωρείται πάνω από τους άλλους δυο. Πιθανότατα πρόκειται για προϋπάρχον προϊστορικό μνημείο που βρισκόταν στην περιοχή εκείνη (όπου υπάρχουν κατάλοιπα μεγάλης προϊστορικής πόλης) που χρησιμοποιήθηκε ως τάφος της Ουμ Χαράμ.

Χαράμ (αραβικά: حَرَام, ḥarām) =απαγορευμένος/ ΑΜΑΡΤΊΑ  

Αναφέρεται είτε σε κάτι ιερό, στο οποίο απαγορεύεται η πρόσβαση στους ανθρώπους που δεν είναι σε κατάσταση καθαρότητας ή σε ένα κακό ως αποτέλεσμα σε «αμαρτωλή ενέργεια που απαγορεύεται να γίνει». Το Χαράμ είναι μία από τις πέντε Ισλαμικές εντολές الخمسة , al-ʾAḥkām al-Ḵamsa) που ορίζουν την ηθική της ανθρώπινης δράσης

Ουμ Χαράμ (694 μ.Χ.- Το Τραγούδι Των Βεδουίνων)

https://www.youtube.com/watch?v=pYvkexc82HM  Άλκης Αλκαίος,Μάριος Τόκας, Δημήτρης Μητροπάνος

... Βεδουϊνοι σε μια ράμπα με μονόχορδη ραμπάμπα ιστορούν την Ουμ Χαράμ ανηψιά λεν του Προφήτη που 'μοιαζε του αποσπερίτη και τραγούδαγε γλυκά.

https://www.youtube.com/watch?v=Aq368WxaYho

Μίμης Τραϊφόρος,Μιχάλης Σουγιούλ. Πρώτη εκτέλεση: Σοφία Βέμπο, η Βίκυ Μοσχολιού στον δίσκο «ΤΟ ΤΡΑΜ ΤΟ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ»,1980.

Χαράμι να σου γίνουν τα ξενύχτια μου κι όλα τα δάκρυα μου που έχυσα ποτάμι κι οι τόσες πίκρες που για χάρη σου ετράβηξα  χαράμι να σου γίνουνε χαράμι.

Το ξέρω στη καρδιά τη σιδερένια σου πως δεν υπάρχει πια για μένα αγάπη δράμι και μετανιώνω γιατί όλες οι θυσίες μου χαράμι τώρα πήγανε χαράμι.

......................

Χαλάλ (αραβικά: حلال‎‎) σημαίνει κάτι το επιτρεπτό από τον ισλαμικό νόμο.

https://www.youtube.com/watch?v=2esRKjhn_cQ

Χαλάλι σου χαλάλι - Πόλυ Πάνου, Χρηστάκης, Γιάννη Παπαϊωάννου (1961).

Σε δείλιασε η φτώχια μου, και τα φτιαξες με άλλη. [Μα δεν πειράζει αγόρι μου, χαλάλι σου χαλάλι.] 

Το χρήμα είναι δύναμις, πάρα πολύ μεγάλη. [Κι αφού το επροτίμησες, χαλάλι σου χαλάλι.] 

Τη χρυσαφένια μου καρδιά, δεν θα τη βρεις σε άλλη. [Κι αντί κατάρα σου εύχουμαι, χαλάλι σου χαλάλι.]

Τέλ 

ΟΔΑΛΙΣΚΕΣ ΣΤΟ ΧΑΡΕΜΙ - ΠΑΛΛΑΚΙΔΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Η λέξη χαρέμι από το χαράμ= αμαρτία

Οι παλλακίδες ήταν γυναίκες που διατηρούσαν μόνιμη ερωτική σχέση και συγκατοικούσαν με έναν άνδρα (συχνά παντρεμένο), χωρίς όμως να έχουν την ιδιότητα της νόμιμης συζύγου.

Ο θεσμός της παλλακείας ήταν κοινωνικά αποδεκτός σε διάφορους πολιτισμούς, αρχαία Κίνα, το Ισλάμ, αλλά και μεταξύ των Εβραίων επιτελώντας διαφορετικό ρόλο από τον γάμο.

Για έναν μουσουλμάνο αξιωματούχο, για το σουλτάνο,  το χαρέμι ήταν επίδειξη δύναμης, ανδρισμού και οικονομικής ευμάρειας.  Στην κλασική Αθήνα, οι παλλακίδες λειτουργούσαν ως νόμιμες ερωμένες ‘’Έχουμε τις παλλακίδες για την απόλαυση και τις συζύγους για να μας δίνουν νόμιμα τέκνα και να είναι πιστοί φύλακες του οίκου’’. 

ΧΑΡΑΜΙ ή ΧΑΛΑΛΙ στα ανθρώπινα πάθη;