Το ΠΡΕΠΕΙ της ΗΘΙΚΗΣ

 

Tι είναι η ΜΕΤΑΗΘΙΚΗ; Τι είναι η ΗΘΙΚΗ; Τι είναι η ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ; Tι είναι η ΒΙΟΗΘΙΚΗ; Γιατί όλα αυτά ανήκουν στην επονομαζόμενη ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ; Γιατί να ονομάζεται ΠΡΑΚΤΙΚΗ; Όλες αυτές οι θεωρίες χρησιμεύουν κάπου;  αν «ΝΑΙ», που ;,  αν «ΟΧΙ» γιατί ; κι αν «ΔΕΝ ΞΕΡΩ»; , ας το εξετάσω!

Ας ιεραρχήσουμε την θεωρία περί Ηθικής Φιλοσοφίας, σχηματίζοντας ανθοστόλιστα νοητικά σκαλοπάτια, ενώ ταυτοχρόνως θα δίνουμε εν συντομία έναν ορισμό σε κάθε φαινομενικά απλή έννοια. Θα ορίζουμε δηλαδή το σημαινόμενο στον χώρο, στον κόσμο και στον χρόνο μας, κάνοντας μια σύντομη αναφορά στην καταγωγή της Ηθικής.

   Ο πατέρας της Ηθικής είναι ο Αριστοτέλης. Έθος (=συνήθεια), Ήθος, Ηθική, ενώ ο ίδιος την ονόμασε και πρακτική φιλοσοφία. Με τον όρο Μεταηθική (Σωστό/Λάθος) ο οποίος βρίσκεται στην κορυφή της πυραμίδας της ηθικής ιεραρχίας, αναφερόμαστε στο πεδίο εκείνο, που μελετά τι σημαίνει η έννοια σωστό ή λάθος, είναι υποκειμενικό  ή αντικειμενικό το σωστό και το λάθος?

Περνώντας στην Ηθική (Αρχές/Αξίες) απαντούμε ότι Ηθική είναι οι καθιερωμένες σε μια κοινωνία γνώμες που ρυθμίζουν το τι επιτρέπεται ή τι απαγορεύεται ή τι επιβάλλεται να πράξουμε. Ένα σύνολο δεοντολογικών ρυθμιστικών κανόνων.

   Εξετάζοντας έπειτα την Εφαρμοσμένη Ηθική αντιλαμβανόμαστε από το όνομά της, ότι πρόκειται για την επί του πρακτέου ηθική θεωρία, ως απόσταγμα των ανωτέρω δύο επιπέδων. Είναι ηθική ΔΗΜΟΣΙΑ και όχι ιδιωτική. Δεν αφορά μόνο το άτομο, αλλά αφορά το σύνολο και ως εκ τούτου έχει δημόσιο χαρακτήρα.

    Ας ξαναθυμηθούμε τις αξίες όπως τις έχει αρθρώσει η παραδοσιακή ηθική, οι οποίες λειτουργούν σε θεσμικό/δημόσιο πλαίσιο: η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η ανθρώπινη ελευθερία, η ισότητα, η αξία της ζωής, η αξία της ελεύθερης επιλογής, η ανάπτυξη της προσωπικότητας.  Καθώς η επιστήμη αναπτύσσεται, αναπτύσσεται την ίδια στιγμή και το ερώτημα περί των ορίων της επιστήμης/τεχνολογίας και η έκφραση του λόγου απέναντι στα διλήμματα αυτά καθίσταται λόγος δημόσιος.  

Εν συνεχεία η Βιοηθική δεν αποτελεί έναν ξεχωριστό επιστημονικό κλάδο. Θα μπορούσε ευλόγως να πούμε ότι είναι  ο τόπος συνάντησης λόγων και φορέων οι οποίοι ασχολούνται με τα ηθικά, κοινωνικά και νομικά ερωτήματα. Τόσο τα ερωτήματα όσο και τα διλήμματα αυτά ανακύπτουν από τις εξελίξεις στον κλάδο της ιατρικής, της βιοϊατρικής έρευνας, (π.χ ενεργητική/παθητική ευθανασία, υποβοηθούμενη αυτοκτονία, άμβλωση, ευγονική, ατομική ελευθερία, διαθήκη ζωής, μηχανική υποστήριξη ζωής, δωρεά οργάνων, μετάγγιση αίματος, αυτονομία).   

Η Ηθική Φιλοσοφία χρησιμοποιεί τον όρο Ethics (συστηματική, κριτική εξέταση των πεποιθήσεων περί σωστού/λάθους, με σκοπό την δικαιολόγηση και την παράθεση επιχειρημάτων δηλαδή -γιατί και αν είναι κάτι σωστό) ο οποίος διαχωρίζεται από τον όρο Moral (Ηθικά ήθη, δηλαδή υποκειμενικές πεποιθήσεις περί σωστού και λάθους).

Tι είναι όμως ένα ηθικό δίλημμα? Σύμφωνα με την παραδοσιακή Ηθική, ηθικό δίλημμα, είναι το δίλημμα μεταξύ καλού-κακού, αρετής και κακίας, κάτι που καθιστά την τελική επιλογή ραδία. Ωστόσο το δίλημμα της σύγχρονης Ηθικής είναι το δίλημμα μεταξύ σύνθρονων αξιών και όχι το δίλημμα αξίας έναντι απαξίας, (αξία έναντι αξίας ενδεικτικά: άμβλωση ναι ή όχι, ενεργητική ή παθητική ευθανασία ναι ή όχι κ.α).

Ποιος θα καθορίσει τις επιλογές μας? 

Η απάντηση είναι η Συνείδηση. 

Ο Ι. Κant αναφέρει ότι η Ηθική είναι το δικαστήριο της Συνείδησης. Η θεωρία του δημιουργεί ένα πρέπει ως νόμο καθολικό και παγκόσμιο, έναν γνώμονα. Δεν υπάρχει χώρος για λευκά ψέματα. Πρωτίστως το Καθήκον από Καθήκον και όχι σύμφωνα με το Καθήκον. Ο καντιανός ηθικός νόμος είναι η ratio cognoscendi της ελευθερίας και η ελευθερία η ratio essendi του ηθικού νόμου. Με πιο απλά λόγια μια πράξη είναι ηθικά ορθή λόγω της φύσης της και εφόσον πρέπει τότε και δύναται – αν πρέπει τότε μπορώ—λέει ο Kant και Αυτόνομος είναι αυτός που καθορίζει στον εαυτό του τους ηθικούς νόμους, τους νόμους του πρέπει.  Η Αυτονομία(= Βούληση και Ευσυνειδησία) έχει δύο όρια. Το όριο της σφαίρας της ελευθερία των άλλων και το όριο το δικό μας. Πώς σχηματίζω όμως ορθολογική βούληση? Όταν και μόνο όταν γνωρίζω, όταν έχω ΓΝΩΣΗ της πραγματικότητας και των κρίσεων μου για τα επακόλουθα της επιλογής μου. Να συμπεριφερόμαστε στον άλλον ως ΣΚΟΠΟ και όχι ως ΜΕΣΟ(- δηλαδή σε συμπαθώ γιατί έχεις iphone ή γιατί φοράς nike…, ίσως να μπερδέψαμε τα αγαθά! -). Διότι αν σε συμπαθώ για αυτούς τους λόγους, τότε δεν είμαι εγώ αυτός που θέτει και εκτελεί το νόμο, δηλαδή δεν είμαι αυτόνομος, αλλά κάτι άλλο καθορίζει ή εξαναγκάζει ή υποχρεώνει την συμπάθειά μου προς εσένα, κάτι έξω από εμένα, είμαι ετερόνομος…π.χ σου φέρομαι καλά γιατί σου έχω υποχρέωση. Στην καντιανή θεώρηση η ανήθικη συμπεριφορά είναι παραβίαση του νόμου και η ηθική παραβίαση είναι υπόθεση όλων, διότι μετέχουμε σε μια κοινότητα έλλογων όντων, -μετέχουμε?-

Ο αριστοτελικός αρεταϊσμός (Virtue Ethics) κάνει λόγο για την αρετή και την αναφέρει ως έξη προαιρετική δηλαδή που επιλέγεται ελεύθερα από το άτομο και βρίσκεται στο μέσο σε σχέση με εμάς, επιλέγεται ελεύθερα με την λογική που κατέχει το εκάστοτε έλλογο όν. Έτσι ο άνθρωπος για να επιλέξει την μεσότητα πρέπει ως έλλογο ον να εξετάσει και να εντάξει το πρέπει της ηθικής στην δική του οντότητα, δηλαδή να περατώσει δεοντολογικά την ύπαρξη της έλλογης φύσης του. Η τελεολογική θεωρία δίνει έμφαση στο τέλος, μια πράξη είναι ηθικά ορθή λόγω των συνεπειών της. Εν αντιθέσει  με την καντιανή θεωρία η οποία αναφέρεται στο τι πρέπει να κάνω, εξετάζει το ερώτημα τι είδους άνθρωπος πρέπει να είμαι. Αντιτίθεται στον ηθικό φορμαλισμό του Kant αλλά και στον Ηθικό μηχανισμό του ωφελιμισμού, η ηθική δεν είναι απλώς μια πράξη καθήκοντος, είναι τρόπος ζωής.

Τέλοςη δική μου εκτίμηση είναι ότι η κάθε αριστοτελική έξη, εφόσον καντιανά δύναται να υφίσταται τότε και πρέπει να πραγματώνει το τέλος της ως ύπαρξη στο χρόνο και χώρο που της προ-καθορίζεται (a priori)!. Ο κάθε άνθρωπος  ως ον έλλογο να βιώνει τον κόσμο ως φαινόμενο (νους) και τον εαυτό του (ως νοούμενό), για να υπάρξει κλέος ΓΕΝΕΩΝ σκεπτόμενων ως έξη του κόσμου, δηλαδή έως ότου εγγραφεί το κλέος αυτό ως έξη στον γενετικό κώδικα του κόσμου.

Παύλος Κεφάλας

Τριτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών

ΣΑΡΚΟΦΑΓΟΣ ΣΙΔΑΜΑΡΑ-ΕΡΩΤΟΣ ΚΕΦΑΛΗ

 Η Σαρκοφάγος της Σιδαμάρας, ένα ρωμαϊκό μαρμάρινο ΓΛΥΠΤΟ  του 2ου αι. μ.Χ. θεωρείται η μεγαλύτερη σαρκοφάγος στον κόσμο καθώς έχει διαστάσεις: 3,13 Χ 3,81 Χ 2 μ. και  βάρος περίπου 32 τόνους. Ανακαλύφθηκε το 1882 στο χωριό Ambar(Ambararası) (αρχαία Σιδαμάρα) κοντά στο Ικόνιο της Τουρκίας,από τον Βρετανό στρατιωτικό πρόξενο Charles Wilson. Φιλοτεχνήθηκε στην αρχαία ελληνική πόλη Κιλικία - Ταρσό  κατά την αθηναϊκή τεχνοτροπία και εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κωνσταντινούπολης. 

Για ποια γυναίκα έγινε η σαρκοφάγος; 
Είναι ξαπλωμένη στο καπάκι της σαρκοφάγου όπου γράφει: ΚΥΡΙΑ. 

Εκτός από τον Έρωτα, απεικονίζονται άνδρας με ένδυμα φιλοσόφου, μια νεαρή γυναίκα,  γυναίκα με πέπλο ,γυναίκα με ένα δίσκο με φρούτα, γενειοφόρος άνδρας να κρατά μια περγαμηνή, σκηνή κυνηγιού, αρπακτικά, εκπαίδευση αλόγων, αρματοδρομίες και οι Διόσκουροι να κρατούν τα χαλινάρια των αλόγων τους! Ο Κάστωρ και Πολυδεύκης  τιμωρημένοι από το Δία, παρέχουν την σχέση μεταξύ του κόσμου των ζωντανών και του κόσμου των νεκρών, αφού ενώ ο ένας από αυτούς βρισκόταν επί της γης για 12 ώρες, ο άλλος τις ίδιες ώρες ήταν κάτω από την γη, στον κόσμο των νεκρών! 

Η σαρκοφάγος ξαναθάφτηκε κάτω
από την γη, γιατί ήταν πολύ βαριά για να την μεταφέρουν. Λίγο αργότερα έγινε κατανοητό ότι ήταν η κεφαλή Έρωτα, ένα από τα ανάγλυφα που αποσπάστηκαν από την σαρκοφάγο, και είχε μεταφερθεί στο Λονδίνο.

Η σαρκοφάγος, η οποία ξανα-ανακαλύφθηκε
από έναν χωρικό, στην Sidamara το 1898, αναφέρθηκε στο Μουσείο Hümayun, νυν
Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης.

Ως αποτέλεσμα των ερευνών του Οθωμανού ελληνικής καταγωγής αρχαιολόγου Osman Hamdi Bey στην περιοχή, η γιγάντια σαρκοφάγος αποφασίστηκε να μεταφερθεί στο Αυτοκρατορικό Μουσείο της Κωνσταντινουπόλεως. Μεταφέρθηκε δε, αρχικά από το Ereğli στο Ικόνιο, με 40 βουβάλια! Αλλά δεν υπήρχε βαγόνι που να μπορούσε να μεταφέρει αυτήν την γιγάντια σαρκοφάγο, ύψους περ. 3 μ.! Δεν υπήρξε θετική απάντηση στην αίτηση που υποβλήθηκε στην Οθωμανική Εταιρεία Σιδηροδρόμων! Τότε ορισμένα μέρη μιας ατμομηχανής αποσυναρμολογήθηκαν, τοποθετήθηκε κατάλληλη συσκευή στην οροφή της, και έτσι η σαρκοφάγος μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 3 Ιουνίου 1901..!

Το δε ανάγλυφο του Έρωτα… «δωρίστηκε»
από την Marion Olivia Wilson στο Μουσείο Victoria & Albert στο Λονδίνο το
1933 στην μνήμη του πατέρα της, Charles Wilson!

Την δεκαετία του 1930, ένα γύψινο αντίγραφο του κεφαλιού του Έρωτα τοποθετήθηκε στην γιγάντια σαρκοφάγο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινούπολης ως αποτέλεσμα των
διαπραγματεύσεων της Τουρκίας, με τους υπαλλήλους του Μουσείου Victoria &
Albert, η οποία δεν έπαψε ποτέ να ζητά τον επαναπατρισμό του από τους Άγγλους…

Με την έρευνα της αρχαιολόγου Şehrazat Karagöz, η οποία επανέφερε το θέμα στην ημερήσια διάταξη το 2010, το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού και το Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας, πραγματοποίησαν συνομιλίες με το Μουσείο Victoria & Albert για να εκτεθεί η κεφαλή του Έρωτα
μαζί με την σαρκοφάγο του. Αποτέλεσμα των συναντήσεων μεταξύ του τουρκικού
υπουργείου και του διευθυντή του Μουσείου Victoria & Albert, Tristram Hunt,
και της ομάδας του, η κεφαλή του Έρωτα επανενώθη με την σαρκοφάγο. 

Με επιστημονικές μελέτες που πραγματοποιήθηκαν από κοινού από τους ειδικούς αναστηλωτές του Αρχαιολογικού Μουσείου της Κωνσταντινούπολης και του Μουσείου Victoria & Albert, η κεφαλή του αρχαίου θεού των Ελλήνων για τον Έρωτα, τοποθετήθηκε στην γιγάντια
σαρκοφάγο!!!

Η σαρκοφάγος, έργο του 250 μ.Χ., είναι πλέον ορατή στους επισκέπτες στην αρχική της μορφή. στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Κωνσταντινούπολης…

 

ΕΡΩΤΟΣ  ΚΕΦΑΛΗ 

Ασώματος κεφαλή. Ο Έρως ταξιδεύει.

Σε κουτί μέσα. Προσεκτικά. Σαν άρωμα πολύτιμο.

Θραύσμα του πάθους. Περνάει από ελέγχους αεροδρομίων.

Σκανάρεται, ίπταται, προσγειώνεται. Μεταφέρεται 

για να επανενωθεί. Να στηριχθεί σε ώμο ματωμένο. 

Εκεί, στης σαρκοφάγου τη γωνία.

Να θυμίζει για πάντα πως 

έρως χωρίς σώμα δεν γίνεται.