Λόγος Περί Έρωτος

   Ο Έρωτας είναι αναμφισβήτητα θέμα κάθε γραμματείας κάθε γλώσσας, κάθε πολιτισμού και κάθε ανθρώπου, ωστόσο ο πλέον ερωτικός ελληνικός πολιτισμός διατηρεί τα ηνία της πραγματείας περί Έρωτος. Ο διττής φύσης θεός Έρωτας , γιός του θεού Πόρου και της θνητής Πενίας, επικρατεί σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης και της ύπαρξης, δημιουργεί και εκστασιάζει, μια στον παράδεισο και  μια στην άβυσσο. Η έκταση του ίδιου του Έρωτα ως φαινόμενο από το οποίο άγεται και φέρεται η Ψυχή αλλά και ως ορισμός, που αδυνατεί ο νους να συλλάβει και να λεξικογραφήσει, τον καθιστά βαθύ και ωκεάνιο ζήτημα.

  Χάριν ενός Έρωτα αρχίζει η ελληνική γραμματεία και εν προεκτάσει αυτής, η ευρωπαϊκή γραμματεία, πρόκειται για τον Έρωτα του Ομήρου για το Έπος και το Κλέος, τον Έρωτα του Πάρη για την άφθαρτη και αιώνια Ωραία Ελένη.

  Ο Πλάτων στο «Συμπόσιον» εξετάζει την μεταφυσική όψη του Έρωτα, ενώ ο  «Φαῖδρος» καθίσταται το καλειδοσκόπιο για να θεαθεί η Ψυχή του Έρωτα -μια ψυχολογική προσέγγιση του Έρωτα μοναδική στην παγκόσμια φιλοσοφική γραμματεία -. Ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι το πρώτο κινούν ακίνητο κινεί το όλον του κόσμου, «ως ερώμενον», ενώ ο Σοφοκλής ανοίγει το γ’ στάσιμο της τραγωδίας «Αντιγόνη» με τη διάσημη φράση από τον Ύμνο στο θεό Έρωτα « Ἔρως ἀνίκατε μάχαν »(= Έρωτα ανίκητε στη μάχη).

  Έρωτας στροφή από την (ε)αυτοθέαση, προς το Άλλο ως μεταφυσικό στοιχείο, ως γονιμοποιό στοιχείο της σύστασης της Ψυχής, εύτοξος, πυρόδρομος, φτερωτός. Mε ορμή παίζει με Θεούς και Θνητούς, μια στον Αέρα και μια στη Θάλασσα και στο μεσοδιάστημα της ανατολής ή του δειλινού, την στιγμή εκείνη που δεν είναι εφικτό να ξεχωρίσει το φως της ανατολής από τη δύση, καθίσταται της Ψυχής ρέκτης Θεός δημιουργός. Θεός αίτιος του κνησμού και του πόνου στο σημείο που αναφύονται τα  φτερά της Ψυχής. Άλλες φορές πάλι λαμβάνει τη μορφή ελυτικής προκυμαίας, που σαν προσεγγίσει κανείς στην άκρη της, βρέχεται από τα κύματα των ψιθύρων του ποιητή με την Διοτίμα «ώστε κείνοι που αγαπιούνται να ΄ναι και ΄δω κι εκεί, των δύο αστέρων και του ενός πεπρωμένου », Ο.Ελύτης.  

    Έρως και Ψυχή συντείνονται και συνεξυψώνονται μέσα από ένα φιλί του εράσμιου Άλλου, μια σύζευξη πέρατος και απείρου, πάντοτε και ποτέ.

«Το Φιλί» του Gustav Klimt (1907-1908), ξεπερνώντας τα σύνορα της αυστριακής τέχνης έγινε σύμβολο του Έρωτα σε παγκόσμιο πια επίπεδο. Όπως αναφέρεται στην εθνική πινακοθήκη Belvedere «το έργο συνεχίζει να συγκινεί διότι καταφέρνει να αποτυπώσει την καθολική εμπειρία της αγάπης, πέρα από εποχές και πολιτισμούς». Το έργο δεν είναι ένας απλός πίνακας που εξυμνεί τον Έρωτα, αλλά μια αξεπέραστη και διαχρονική αποτύπωση συνένωσης Ψυχών στην ύλη.

Το «Φιλί» του Auguste Rodin από την ιστορία η Κόλαση του Δάντη και συγκεκριμένα από τον αμφιλεγόμενο έρωτα της Πάολα με τον Φρατσέσκα,  οι οποίοι  παρασύρονται στην αμαρτία με αποτέλεσμα να καταδικαστούν στην κόλαση.   Το φιλί τους μοιάζει να διαπερνά τόσο την σκληρή επιφάνεια του μαρμάρου, όσο και τις έννοιες του χρόνου και του χώρου. Στις αισθήσεις του θεατή εμφορείται η γαλήνη, η ερωτική ευφορία και η τρυφερότητα. «Το Φιλί είναι η απόλυτη έκφραση της σωματικής αγάπης, απογυμνωμένης από ντροπή και ενοχή», Albert Elsen.

Ένα από τα σημαντικότερα έργα αισθητικής και φιλοσοφικής προσέγγισης Oι Εραστές του Rene Magritte. Πρόκειται για ένα έργο που εκ πρώτης όψεως προκαλεί συναισθηματική αναστάτωση και εν συνεχεία παραπέμπει σε στοχασμό για τα θέματα των σχέσεων, της αγάπης, της επιθυμίας και του μυστηρίου που διέπει την ανθρώπινη φύση.

Δύο μορφές ΄΄κλειδωμένες΄΄ σε ένα διφορούμενο περιβάλλον χωρίς παράθυρα. Ίσως ανίκανες να επικοινωνήσουν ή να αγγίξουν πραγματικά, ενώ αρκετοί, θα αναρωτηθούν αν πρόκειται για ένα φιλί, είτε αγάπης από συνήθεια, είτε αρνούμενης αγάπης χωρίς τον συντελεστή του Έρωτα ή του Πάθους. Γιατί άραγε και στον Πλάτωνα, (Φαῖδρος, 237a) Θα μιλήσει ο Σωκράτης με σκεπασμένο πρόσωπο για μειρακίσκο;   Οι εραστές του Magritte δεν είναι ένα έργο που εξηγείται, είναι ένα έργο για σκέψη και φιλοσοφία, μια ωδή στη φαντασία. Αδιαμφισβήτητα όμως διαπερνά το παράλογο και το παρουσιάζει με μια λογική είτε σαν πραγματικότητα, είτε ως ωμή πραγματικότητα. 

Ένα ανατριχιαστικά γοητευτικό έργο καθόσον η επιθυμία για ένα Φιλί, είτε εμποδίζεται, είτε δεν επιτρέπεται, μόνο από ένα ανάλαφρο πέπλο. Ένα πέπλο που σκεπάζει και χωρίζει τα πρόσωπα στις μέρες μας πιο πολύ από κάθε άλλη εποχή, είτε γιατί βιαζόμαστε να αγγίξουμε τον άλλον αλλά αρνούμαστε να τον γνωρίσουμε πλήρως, είτε γιατί θα μπορούσαμε να δούμε σε έναν πίνακα του 1903 μια ένωση διαδικτυακών Ψυχών το 2026.     

«Φιλιά που δόθηκαν και άλλα που δεν. Χαιρέτωσαν», Ο.Ελύτης.

    Έρωτας  ηδύοσμο θυμίαμα Αιγαίου και αμάργαρο ύδωρ, στροβιλίζει απαλά στο δέρμα της Άνοιξης και ανθίζουν του Χειμώνα τα παγωμένα του αίματος κύτταρα.

Παύλος Κεφάλας

Τριτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών