Ἡ Πίστις μπροστὰ στὸν Λόγο, Ἀπὸ τὸν Αὐγουστῖνο στὸν Ἀκινάτη - Φιλοσοφεῖν καὶ Θεολογεῖν, B΄ Μέρος.

     Συνοψίζοντας σε μια πρόταση την Αυγουστίνεια πορεία θα μπορούσαμε να πούμε Crede ut intelligas (πίστευε για να κατανοήσεις). Ωστόσο θα ήταν λάθος να ερμηνεύσουμε την πρόταση αυτή ως περιφρόνηση της Λογικής.

   Ο Αυγουστίνος δεν ζητά από τον άνθρωπο να εγκαταλείψει τον Λόγο, αντιθέτως προτρέπει σε μια αλληλεξάρτηση Πίστης και Λόγου. Δηλαδή ο άνθρωπος αναζητά τον Θεό και ταυτόχρονα ανακαλύπτει τον εαυτό του και έτσι το ερώτημα για το θείο περνά μέσα από το ερώτημα για τη συνείδηση. Ο Αυγουστίνος  θέτει το βαθύτερο ερώτημα «μπορεί ο Λόγος να φτάσει εκεί που αρχίζει το μυστήριο»; Η απάντηση είναι διττή! Πρώτον «ναι! Μπορεί να φτάσει», δεύτερον «όχι , δεν μπορεί να εξαντλήσει τον Θεό».

Μετά τον Αυγουστίνο εισερχόμαστε στη μεσαιωνική σκέψη που δεν παραμένει στάσιμη, έρχεται στο προσκήνιο «O! φιλόσοφος» ο Αριστοτέλης, με την έννοια ότι ο αριστοτελισμός αποκαλύπτει την φιλοσοφική αλήθεια. Ο «philosofus» μεταφράζεται, μελετάται, ερμηνεύεται, παρερμηνεύεται, ΄΄΄φράζεται΄΄ και παραφράζεται. Μία από τις κορυφαίες μορφές της δυτικής μεσαιωνικής φιλοσοφίας είναι ο Θωμάς Ακυινάτης. Όντας ο ίδιος θεολόγος και φιλόσοφος αντιλήφθηκε ότι υπάρχουν αλήθειες, τις οποίες μπορεί να προσεγγίσει ο ανθρώπινος Λόγος και άλλες που γνωρίζονται μέσω της Αποκάλυψης. Δηλαδή στη φιλοσοφική του σκέψη ενυπάρχει η χρήση του αριστοτελισμού αλλά και η διδασκαλία του Αυγουστίνου με το «περί ιδεών». Υπάρχουν επίσης και αλήθειες αποκεκαλυμμένες όπως π.χ η τριαδικότητα του Θεού... Έτσι θα γίνει λόγος περί Φιλοσοφικής Θεολογίας, η οποία αντιπροσωπεύει το ανώτερο που μπορεί να επιτύχει ο φιλοσοφικός στοχασμός, - η Φιλοσοφία είναι για λίγους, ενώ η Θεογνωσία για πολλούς-. Ο Ακυινάτης λέει ότι η ύπαρξη του Θεού ΄΄αποδεικνύεται΄΄ με πέντε (5) τρόπους δλδ το ορθό είναι ότι βρήκε πέντε τρόπους (Οδούς) διατυπωμένες στη φιλοσοφία που συμφωνεί μαζί τους και τις επαναδιατύπωσε με δικά του λόγια. 

H 1η οδός της κινήσεως. Δηλαδή ότι μόνο μέσω ενός εσχάτου αιτίου καθ΄εαυτό αναιτίου θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε την ύπαρξη και την δράση κάθε εξαρτώμενου αιτίου. Δλδ το αριστοτελικό πρώτον κινούν ακίνητον.

Η 2η οδός από την αποτελεσματική αιτιότητα. Δηλαδή στον κόσμο βλέπουμε αιτίες και αποτελέσματα, έτσι θα πρέπει να υπάρχει μια πρώτη αποτελεσματική αιτία «που όλοι ονομάζουν Θεό».

Η 3η οδός από το δυνατόν και το αναγκαίο (ex posibili et necessario). Δηλαδή επειδή από το τίποτε δεν προέρχεται τίποτε (ex nihilo nihil fit), έτσι θα πρέπει να υπάρχει ένα όν που τα υπερβαίνει.

Η 4η οδός από τους βαθμούς των τελειοτήτων, δηλαδή από το σχετικώς καλό ον στο απόλυτο ον, το οποίο είναι ο Θεός.

Η 5η οδός από την τάξη του Κόσμου, δηλαδή υπάρχει ένα ον από το οποίο πηγάζουν τα υπόλοιπα φυσικά πράγματα.

 Έτσι Φιλοσοφείν και Θεολογείν είναι ταυτόχρονες συναντήσεις στη σκάλα του Ιακώβ ως δύο τρόποι ανάβασης, προσπαθώντας να ανέλθουν από το ορατό στο αόρατο. Η Φιλοσοφία γίνεται εξομολόγηση και η εξομολόγηση φιλοσοφία μέσα σε έναν κλειστό βρόγχο έρωτα θαύματος και πνεύματος, Έτσι όταν Φιλοσοφία και Θεολογία στοχάζονται σείονται τα θεμέλια των Πρώτων Αρχών και καθιστούν κοινό τόπο το σχεδόν άγγιγμα του Θεού, την κατάλυση του Θανάτου υπερασπιζόμενες, της ανθρώπινης ύπαρξης τον Λόγο στο Επέκεινα. Αρνούνται στον Θάνατο την άρθρωση και τον λόγο της "τελευταίας λέξης". Όπως κάθε στάχυ μεταβάλει την σοφία του σε άρτο, έτσι και αυτές οι δυο μετα-βάλλουν και μετα-βάλλονται Εύθεες, μέσα σε χαμηλές εκκλησιές με πανύψηλο Θεό. Διπλώνουν τον σύστοιχο άνεμο του υπερβατικού σε φάκελο, που μέσα περιέχει γράμμα για τον Παράδεισο, εκείνον τον εξαποθρησκευμένο χώρο που ακεραιώνεται η τελειότητα.  

  «Fecisti nos ad te et inquietum est cor nostrum donec requiescat in te.» ,Confessiones , «Μας έπλασες για Εσένα και η καρδιά μας είναι ανήσυχη μέχρι να αναπαυθεί σε Εσένα.» Αὐγουστῖνος, Εξομολογήσεις.

Παύλος Κεφάλας

Τεταρτοετής φοιτητής του τμήματος Φιλοσοφίας

Πανεπιστημίου Πατρών