«Πλάτωνα, Απολογία Σωκράτη»
Η αυθεντική αναπαράσταση της πιο
συγκλονιστικής Δίκης στην ιστορία του πολιτισμού και μια μοναδική εμπειρία, μια
παράσταση στην αρχαία ελληνική γλώσσα, (με
υπέρτιτλους στα νέα ελληνικά και στα αγγλικά), σε σκηνοθεσία Δήμου Αβδελιώδη.
Σημείωμα
σκηνοθέτη
Είναι δύσκολο έως ακατόρθωτο να καταλάβουμε
σήμερα τον πραγματικό χαρακτήρα αυτού του εξόχως οριακού κειμένου μέσα από τη
μετάφρασή του, επειδή η μετάβαση του σε μιαν άλλη γλωσσική δομή και μίαν άλλη
φωνή, είτε ελληνική είτε διεθνή, αλλάζει αναγκαστικά και καθοριστικά το ύφος
και το ήθος του, άρα και το ήθος του Σωκράτη και του Πλάτωνα. Κάθε μεταφραστική
απόπειρα όσο πιστή κι αν θέλει να είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον
πρωτότυπο λόγο του κειμένου, αφού εκ των πραγμάτων παράγει μίαν εντελώς νέα
δομή που ενέχει έναν διαφορετικό ήχο και μουσικότητα. Όμως ό ήχος και οι μουσικές παράμετροι είναι που ρυθμίζουν το νόημα της
κάθε φράσης και όχι η τυπική ή τυποποιημένη εκφορά μιας σειράς λέξεων. Ο τρόπος
που θα ειπωθούν οι λέξεις, καθορίζει την ευκρίνεια του νοήματος. Οι λέξεις
για να αποκαλύψουν τη σημασία τους πρέπει να μην ακούγονται σαν λέξεις αλλά σαν
οχήματα σημασιών που διαρθρώνουν το νόημα. Στο άκουσμά τους όχι απλώς να
καταλαβαίνουμε αλλά κυρίως να νοιώθουμε. Σκοπός λοιπόν της εκφοράς του ίδιου
του αρχαίου πλατωνικού κειμένου κατά την παράσταση, δεν είναι κάποιος λόγος
πρωτοτυπίας ή μιας στενά φιλολογικής ή ιστορικής αναζήτησης, αλλά η ανάγκη, από
το άκουσμα της φωνής του αυθεντικού έργου, να αφουγκρασθούμε και να νοιώσουμε
βιωματικά τα αισθήματα και το ήθος του Σωκράτη.
Η
Απολογία , είναι το μοναδικό μη διαλογικό έργο του ΠΛΑΤΩΝΑ που γράφεται το 397 π.Χ. όντας παρών και ο ίδιος ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ
στο δικαστήριο της Ηλιαίας.
Ο
ηθοποιός Β. Καραμπούλας (ΣΩΚΡΑΤΗΣ) αποστήθισε πιστά , όπως ένας ερμηνευτής
όπερας όλες τις νότες και τους ρυθμούς. Δεν έπαιξε ένα ρόλο αλλά
ΜΟΝΟ τον ενσάρκωσε. ΑΞΙΟΘΑΥΜΑΣΤΟΣ στην αποστήθιση και στην
απαγγελία. Στο θέατρο ΟΜΩΣ μπορεί να
λείπει η π α ρ α σ τ α τ ι κ ό τ η τ α; Η σκηνική και η σκηνοθετική παρέμβαση
δεν πρέπει να αναπαριστά ένα κείμενο
ώστε το απολογητικό να γίνει συγκλονιστικό; Η έκστασις και η κάθαρσις μπορεί να
επέλθει με την κλεψύδρα και το πλαστικό μπουκαλάκι νερό;
Αξίζει
να θυμηθούμε το τέλος της Απολογίας που είτε στα αρχαία είτε στα νέα ελληνικά είναι ΚΑΘΑΡΣΙΣ
Αν λοιπόν τέτοιο πράγμα είναι ο θάνατος, εγώ λέω ότι είναι κέρδος,
γιατί έτσι ολόκληρος ο χρόνος δε φαίνεται μεγαλύτερος από μία νύχτα. Αν πάλι ο
θάνατος είναι κάτι σαν αποδημία από εδώ σε άλλο τόπο, και αν είναι αληθινά αυτά
που λέγονται ότι εκεί βρίσκονται όλοι οι πεθαμένοι, ποιο μεγαλύτερο αγαθό θα
μπορούσε να υπάρξει από αυτό, δικαστές; Αν κανείς ερχόμενος στον Άδη, έχοντας
απαλλαγεί από αυτούς εδώ που λένε ότι είναι δικαστές, βρει τους αληθινούς
δικαστές, αυτούς που λέγεται ότι δικάζουν εκεί, το Μίνω και το Ραδάμανθυ και
τον Αιακό και τον Τριπτόλεμο και τους άλλους ημίθεους που έζησαν τη ζωή τους ως
δίκαιοι άνθρωποι, θα ήταν κακή αυτή η αποδημία; Ή πάλι τι δε θα έδινε κανείς
για να συναναστραφεί τον Ορφέα και το Μουσαίο και τον Ησίοδο και τον Όμηρο; Εγώ
τουλάχιστον θέλω πολλές φορές να πεθάνω, αν αυτά είναι αληθινά. Γιατί για μένα
βέβαια θα ήταν θαυμάσια η διαμονή εκεί· κάθε φορά που θα συναντούσα τον
Παλαμήδη και τον Αίαντα, το γιο του Τελαμώνα, και όποιον άλλο από τους παλιούς
ήρωες πέθανε εξαιτίας άδικης καταδίκης, θα αντιπαρέβαλα όσα έπαθα εγώ με όσα
έπαθαν αυτοί ― όπως μου φαίνεται, καθόλου δυσάρεστο δε θα ήταν αυτό· και, το
κυριότερο, θα περνούσα το χρόνο μου ρωτώντας και εξετάζοντας τους ανθρώπους
εκεί, όπως έκανα και με τους ανθρώπους εδώ, ποιος από αυτούς είναι σοφός και
ποιος νομίζει ότι είναι, αλλά δεν είναι. Και τι δε θα έδινε κανείς, δικαστές,
για να κάνει ερωτήσεις σε αυτόν που οδήγησε τη μεγάλη στρατιά στην Τροία, τον
Αγαμέμνονα, ή στον Οδυσσέα ή στο Σίσυφο ή σε χιλιάδες άλλους άνδρες και
γυναίκες; Να συναναστραφεί και να συζητήσει μαζί τους και να τους ρωτήσει θα
ήταν η υπέρτατη ευτυχία. Τουλάχιστον αυτοί που μένουν εκεί δε σκοτώνουν
ανθρώπους για αυτόν το λόγο...
