ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ, Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες

 

Τα μεγάλα εθνικά ιδανικά, όταν ανθίζουν και ζούνε στο σπίτι του καθενός, ο ποιητής τούς χτίζει παλάτια. Τα μεγάλα εθνικά ιδανικά, όταν ξεπέφτουν, και ο καθένας τα διώχνει από το σπίτι του, ο ποιητής τα παίρνει στο καλύβι του και άσυλο τους δίνει.

 

Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες, ακούστε με κι εμένα: Μας ήβραν χρόνια δίσεχτα,  στενά, καταραμένα.  Έργα δεν έχω, τίποτε που αξίζει να σας φέρω·  κρύος, άπραγος δεν ξέρω  παρά να τραγουδώ. Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες,   κι εσείς, οι φυτρωμένοι στη γη που αρήμαχτη έμεινε,  κι εσείς, ξεριζωμένοι, —χώματα, οϊμέ! αιματόπνιχτα της Θράκης, της Ιωνίας!—  ρημάδια της μανίας  και της καταστροφής. Άντρες κι εσείς της Ρούμελης και του Μοριά βλαστάρια, χοροί του Αιγαίου, της Ήπειρος 20 βουνά και παλικάρια, κι εσείς, παρθένες Ιόνιες, πάντα και ηρώισσα Κρήτη,  και ω Ρήγισσα Αφροδίτη, που είσαι της Κύπρος πνοή.    25  Κι εσύ, Μακεδονίτισσα, θεία ματιασμένη χώρα, και η Ρόδος, Δωδεκάνησα χρυσά και μες στη μπόρα,  και όπου ναοί, κάμποι, μάρμαρα,     30  δάφνες ξερές, νέα κρίνα,  το Μισολόγγι! Αθήνα, που πάντα ζουν οι θεοί! Κι εσύ, γη που ήβραν Όμηροι  σ’ εσέ τον Αχιλλέα,              35  και που το Ρήγα γέννησες με τη μεγάλη ιδέα, χαίρετε, δρόμοι, ερείπια, ρουμάνια, περιβόλια, ποτάμια, αραξοβόλια,      40  ριζώματα, κορφές. Πατρίδα! Ελλάδες, παίρνετε νόημ’ από μια και μόνη λέξη, και αυτή το χαίρε μου το εκστατικό πυρώνει. 45 Στη λέξη, που σαν άγαλμα Βωμού φαντάζει, φέρνω τον ύμνο, βάγια σπέρνω. Πατρίδα! Είν’ όλα εκεί. Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες,  50 ρυθμός ουρανοδρόμος  ήλιος απαραστράτιστος  για τα Έθνη κάποιος Νόμος θα υπάρχει. Και καλότυχος γύρω ο λαός πλανήτης        55 του Νόμου που μαγνήτης  υπάκουο τον κρατά. Δεν απομένει ασάλευτο  τίποτε, δε γεννιέται, που να μη ρεύει, τίποτε      60 και που να μη χαλιέται. Μα πώς από το χάλασμα πετιέται ξεδιψάστρα πηγή! Πώς ξαναπλάστρα είναι κι η οργή, η πληγή!       65 Πως είναι μια η πατρίδα μας κι είναι παντού όπου πάμε,  και όπου σταθούμε, μέσα μας πατρίδα μία γρικάμε, μία με λογής ονόματα, 70  πρόσωπα, προσωπίδες.  Δε ζει χωρίς πατρίδες η ανθρώπινη ψυχή. Πλάστης του κόσμου ο Πόλεμος,  όραμα η ευτυχία.        75  Με τα στοιχειά πας, πάλεμα  σε τρώει με τα στοιχεία, Πατρίδα!  Ορθή! Μη λιώνεσαι, σα δέησης αγιοκέρι! Με το δαυλί στο χέρι 80 σε σφιχτοζώνει εχθρός. Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες,  και μέσα την κοιλάδα  του δάκρυου εδώ, κι αντρειεύοντας από μια πίστη, Ελλάδα!          85 κράχτε, στο νου ριζώστε τη με το Σταυρό, με δόρυ, Σοφία, Μητέρα, Κόρη, Παντάνασσα, Αθηνά. Και ω Βασιλείες γερόντισσες    90  άγριες Δημοκρατίες, κάστρα, φυτείες κι ελεύτερων  και σκλάβων, Πολιτείες, και απ’ όποια απάνου ονόματα,  και απ’ όποιο απάνου αγώνα,   95 μια υψώστε, μια κορόνα και βλέπετε ίσα εκεί. Γνώμες, καρδιές, όσοι Έλληνες,  ό,τι είστε, μην ξεχνάτε, δεν είστε από τα χέρια σας    100 μονάχα, όχι. Χρωστάτε  και σε όσους ήρθαν, πέρασαν, θα ’ρθούνε, θα περάσουν. Κριτές, θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί. 105 Κόκαλα πάτρια μέσα μας θαφτά, ιερά, μαζί μας και όπου σεισμοί μάς τίναξαν  οι εφέστιοι πάντα Θεοί μας. Πολίτες ας τη χτίσουμε 110 και οπλίτες εδώ και όλοι του ονείρου εδώ την Πόλη με την Αγια-Σοφιά. Η λειτουργία δεν τέλειωσε κομμένη· για το τέρμα 115 κι αν ξαναρχίσει,  ατέλειωτη ξανά θα βρει το γέρμα,  για να προσμένουμε άγρυπνοι  στη νύχτα να προβάλει  του όρθρου το γέλιο πάλι    120 που προμηνάει το φως.                                                                        (Από το Δωδεκάλογο του Γύφτου, 1925)

ΗΡΩ ΚΑΡΑΜΑΝΛΗ, Αγάπη πικραμύγδαλο

 

 Τον Ιούνιο του '80, ένα συμβάν στάθηκε η αφορμή να αλλάξουν σχέδια, να πεθάνουν παιδικές φιλίες, να λησμονηθούν εφηβικά όνειρα. Η προδοσία συναντήθηκε με τα μυστικά, κι αυτός ο συνδυασμός ήταν πιο επικίνδυνος κι από στραβοπάτημα στην άκρη του γκρεμού.[...]
Οι δύο κεντρικοί ήρωες, μέσα από μία διαδρομή είκοσι και πλέον χρόνων, δοκίμασαν μεθόδους που αγνοούσαν τις οριζόντιες διαστάσεις, δίνοντας τη μεγαλύτερη προσοχή τους στο βάθος. Με σύμμαχο την ισχυρή αγάπη βρέθηκαν σε έναν τόπο και μοιράστηκαν τους πικρούς καρπούς της αμυγδαλιάς. Στον τόπο που κάθε ατομική έννοια, κάθε φυσικός αριθμός, κάθε ακριτόμυθη αναφορά παύουν να ισχύουν. Εκεί που υπάρχει μόνο το "υπερβαίνω" και το "διαλογίζομαι", κι ανάμεσά τους το ένστικτο. (Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)

 

 

 

 

 Από την όψη του δένδρου, δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τις πικραμυγδαλιές από τις γλυκιές αμυγδαλιές, παρά μόνο, όταν γεύεσαι τον καρπό τους.

Από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου δεν μπορείς να ξεχωρίσεις αν οι δεκαετίες του 80 και 90 ήταν ξένοιαστες  ή καταπιεσμένες  παρά μόνο όταν ταυτίζονται με τη νιότη σου.

Τα πικραμύγδαλα περιέχουν τη  βιταμίνη B17  που είναι  ίσως η πιο ισχυρή αντικαρκινική βιταμίνη της φύσης. Η πικρή τους γεύση τα κάνει ανεπιθύμητα, όμως η αντικαρκινική αξία τους είναι πραγματικά τεράστια.Οι βασικοί ήρωες του βιβλίου ο Γιάννος και η Κελαινώ θα μοιραστούν ή θα καταχραστούν τη γεύση τους; 

Τότε που φτιάχναμε δακτυλίδια από πευκοβελόνες...

 

 

Τότε που οι ασφόδελοι θύμιζαν επικίνδυνο παιχνίδι  παι- δικό ...

Τότε που νοιαζόμασταν για το χάρτινο κουτί με τα γατάκια... όταν έβρεχε...

ΤΑΣΟΣ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ,

Τάσος Λειβαδίτης, Σὲ περιμένω παντοῦ

Κι ἂν ἔρθει κάποτε ἡ στιγμὴ νὰ χωριστοῦμε, ἀγάπη μου,
μὴ χάσεις τὸ θάρρος σου.
Ἡ πιὸ μεγάλη ἀρετὴ τοῦ ἀνθρώπου, εἶναι νὰ ᾿χει καρδιά.
Μὰ ἡ πιὸ μεγάλη ἀκόμα, εἶναι ὅταν χρειάζεται
νὰ παραμερίσει τὴν καρδιά του.

 

Η συγγραφέας με γυναικεία ματιά μάς προσφέρει πολλές μπουκίτσες με εφηβικά σκιρτήματα και μάς ξεδιψάει με ένα ποτό καθάριο, δροσερό, αείζωον ...αυτό της ξενοιασιάς όπου οι σιωπές κρύβουν επιλογές ζωής ...ευτυχισμένης;

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ-ΠΟΙΗΣΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ = τέχνη του βίου       ΠΟΙΗΣΗ= τέχνη της ζωής 

πού βρίσκεται η αλήθεια; 

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΟΥΖΟΣ 1926 - 1990 ... ούτε συνηθισμένος πιστός ούτε κλασικός επαναστάτης ...ανάμεσα στην ποίηση και στη φιλοσοφία 

Όσο κρατήσει η ζωή κρατεί κι ο θάνατος.

 Ώρα να σκεφτώ τα μελλούμενα

σωριασμένα αιφνίδια στο χθες.

Φοβερή ασυνέχεια: ο πλούτος μου είναι το στήθος μου.

Γι αυτό ποτέ δεν παζάρεψα το ηλιοβασίλεμα

και ταξιδεύω σίγουρος,

όσο η μίνθη ταξιδεύει και το ασπροθύμαρο.

Ῥομαντικὸς ἐπίλογος

Μὴ μὲ διαβάζετε ὅταν δὲν ἔχετε
παρακολουθήσει κηδεῖες ἀγνώστων
ἢ ἔστω μνημόσυνα.
Ὅταν δὲν ἔχετε
μαντέψει τὴ δύναμη
ποὺ κάνει τὴν ἀγάπη
ἐφάμιλλη τοῦ θανάτου.
Ὅταν δὲν ἀμολήσατε ἀϊτὸ τὴν Καθαρὴ Δευτέρα
χωρὶς νὰ τὸν βασανίζετε
τραβώντας ὁλοένα τὸ σπάγγο.
Ὅταν δὲν ξέρετε πότε μύριζε τὰ λουλούδια
ὁ Νοστράδαμος.
Ὅταν δὲν πήγατε τουλάχιστο μιὰ φορὰ
στὴν Ἀποκαθήλωση.
Ὅταν δὲν ξέρετε κανέναν ὑπερσυντέλικο.
Ἂν δὲν ἀγαπᾶτε τὰ ζῶα
καὶ μάλιστα τὶς νυφίτσες.
Ἂν δὲν ἀκοῦτε τοὺς κεραυνοὺς εὐχάριστα
ὁπουδήποτε.
Ὅταν δὲν ξέρετε πῶς ὁ ὡραῖος Modigliani
τρεῖς ἡ ὥρα τὴ νύχτα μεθυσμένος
χτυποῦσε βίαια τὴν πόρτα ἑνὸς φίλου του
γυρεύοντας τὰ ποιήματα τοῦ Βιγιὸν
κι ἄρχισε νὰ διαβάζει ὦρες δυνατὰ
ἐνοχλώντας τὸ σύμπαν.
Ὅταν λέτε τὴ φύση μητέρα μας καὶ ὄχι θεία μας
Ὅταν δὲν πίνετε χαρούμενα τὸ ἀθῶο νεράκι.
Ἂν δὲν καταλάβατε πῶς ἡ Ἀνθοῦσα
εἶναι μᾶλλον ἡ ἐποχή μας.
ΠΡΟΣΟΧΗ
ΧΡΩΜΑΤΑ
Μὴ μὲ διαβάζετε
ὅταν
ἔχετε
δίκιο.
Μὴ μὲ διαβάζετε ὅταν
δὲν ἤρθατε σὲ ρήξη μὲ τὸ σῶμα…
Ὥρα νὰ πηγαίνω
δὲν ἔχω ἄλλο στῆθος.

Από το Κέρας στο Καράτιον και στο...κορνέ!

Το επιστημονικό της όνομα είναι «Κερωνία» ή «Κερατονία» ή «Κερατέα» ή «Έλλοβος» και είναι η γνωστή μας Χαρουπιά, διάσημη και με μεγάλη ιστορία από την αρχαιότητα. Από το σχήμα των χαρουπιών, που πράγματι μοιάζουν με κέρατα, προκύπτει το όνομα ξυλοκέρατο. Κεράτιον (υποκοριστικό της αρχαίας λέξης κέρας) ονομαζόταν επίσης και ο σπόρος που περιεχόταν μέσα στο λοβό του χαρουπιού. Κάθε λοβός περιέχει 5 έως 15 σπόρους (κεράτια). Οι σπόροι είναι στρογγυλοί και επίπεδοι, σε σκληρό περίβλημα και χρησιμοποιήθηκαν στην Ελληνιστική Περίοδο ως σταθμά σε ζυγαριές των αργυραμοιβών ώστε να ζυγίζουν πολύτιμα μέταλλα. Ένας σπόρος χαρουπιού, δηλαδή ένα κεράτιον, έχει πάντοτε το ίδιο περίπου βάρος, δηλαδή 190 έως 205 χιλιοστά του γραμμαρίου. Πολύ σύντομα επινοήθηκε μια νέα μονάδα μέτρησης που ονομάστηκε κεράτιον και αντιστοιχούσε στο ένα τρίτο του οβολού. Αργότερα, στη βυζαντινή νομισματοκοπία το κεράτιον ήταν μονάδα μέτρησης βάρους ευγενών μετάλλων. Από το βυζάντιο φτάνει στην αραβική γλώσσα ως qirat και ταξιδεύει πίσω στην Δύση και ενσωματώνεται στα μεσαιωνικά λατινικά ως caratus. Από εκεί συνεχίζει το δρόμο της και το λατινικό caratus γίνεται το ιταλικό carato που δηλώνει την μονάδα μέτρησης της καθαρότητας του χρυσού. Η λέξη Καράτι γίνεται παγκοσμίας εμβέλειας και είναι πλέον γνωστό σε όλους ως ορολογία για την πιο μικρή μονάδα μέτρησης του χρυσού!

Η μονάδα μέτρησης των πολύτιμων λίθων λοιπόν, το Καράτι, έχει ελληνική καταγωγή από την αρχαία λέξη Κέρας.

Κέρας, το

Αρχαία λέξη που σημαίνει «κέρατο» και μεταφορικά δηλώνει κάθε τι που είναι κατασκευασμένο από το κέρατο. Στο Στρατό, είναι το άκρο της στρατιωτικής παράταξης, μία πτέρυγα στρατού ή στόλου. Ονομασία που διατηρήθηκε στον Στρατό από την αρχαιότητα καθώς διαβάζουμε στον Σουϊδα : επί της παρατάξεως «του ευωνύμου κέρως» (Θουκιδίδης Η΄ 42). Και παρακάτω ο Σουϊδας, πάλι στη λέξη «κέρας» δίνει την εξήγηση «κάτι ισχυρό, που δηλώνει και το μόνιμο» αναφέροντας τον 131 στίχο από τον Δαυίδ : «εκεί εξανατελώ κέρας τω Δαυίδ». Ομόρριζα της λέξης είναι τα : κάρα, κράνος. Κρανίο. Κριός, καραδοκώ, κ.α. Μία αρχαία λέξη που χρησιμοποιείται στην ελληνική γλώσσα από την εποχή του Ομήρου έως σήμερα. Για παράδειγμα, για να αποδώσουμε την έννοια της αφθονίας λέμε «το κέρας της αμάλθειας». 

Η Αμάλθεια είναι σύμφωνα με την μυθολογία η τροφός του Δία τα χρόνια που αυτός μεγάλωνε κρυμμένος σε ένα σπήλαιο στην Κρήτη για να προστατευτεί από τον πατέρα του Κρόνο. Η αίγα (κατσίκα), Αμάλθεια έδινε το γάλα της στον μικρό Δία που μαζί με τη Μέλισσα και τους μυθικούς Κουρήτες βοήθησαν στην περιπετειώδη γέννηση και ανατροφή του Δία. Ο μύθος αναφέρει ότι μια μέρα καθώς η Αμάλθεια έπαιζε με το μικρό Δία, αυτός κατά λάθος της έσπασε το κέρατο. Για να μη στεναχωριέται η Αμάλθεια και ως ένδειξη ευγνωμοσύνης, ο Δίας έκανε το σπασμένο κέρατο να είναι πάντα γεμάτο με ό,τι λαχταρούσε ο κάτοχός του. Αυτό έμεινε γνωστό στην ιστορία σαν το «κέρατο της Αμάλθειας», ένα αιώνιο σύμβολο αφθονίας

Το «Αμαλθείας κέρας» αποδόθηκε στην κλασική λατινική γραμματεία ως cornu copiae. Στα γαλλικά Corne σημαίνει κέρατο και η γαλλική λέξη προέρχεται από το ελληνικό κέρας. Και ναι, το αγαπημένο μας γλυκό Κορνέ – που διεκδικούν την πατρότητα του οι Γάλλοι, οι Ιταλοί και οι Αιγύπτιοι - και περιέχει λαχταριστή κρέμα, αφράτη Σαντιγύ, φιλέ αμυγδάλου, κομματάκια κερασιού και σιρόπι, με σχεδιασμένη τη σφολιάτα του ώστε να μοιάζει με κέρατο, είναι το χρυσό κέρας της Αμάλθειας και δηλώνει την αφθονία των αγαθών. Στις πόλεις της νότιας Ιταλίας συνήθιζαν να προσφέρουν τα κορνέ ως κέρασμα σε γάμους. Κατά τη δεκαετία του 70’ το κορνέ έγινε ένα εξαιρετικά δημοφιλές γλυκό για όλες τις περιστάσεις. Σήμερα αποτελεί ένα από τα πιο νόστιμα και αγαπητά κεράσματα σε ολόκληρο τον κόσμο. Και η ονομασία Corne από το ελληνικό Κέρας σε συνδυασμό με την μορφή που την πήρε από το κέρατο, φιγουράρει σε όλα τα μικρά και μεγάλα ζαχαροπλαστεία του πλανήτη!

ΠΗΓΕΣ

ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ ΥΔΡΙΑ CAMBRIDGE ΗΛΙΟΣ

Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗΣ, ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΑΜΨΑΣ ΛΕΞΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

ΝΕΟΤΕΡΟΝ ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ «ΗΛΙΟΥ» 

Γράφει η συγγραφέας και αρθρογράφος Ηρώ Καραμανλή

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΠΡΩΙΝΗ, Δευτέρα 21/2/22