Κυριακή, 12 Νοεμβρίου 2017

44ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΒΑΛΑ

ναι στην πόλη μας
ήρθαν να μιλήσουν για τον πατέρα της ιστορίας
για το λογοτέχνη
τον προσωκρατικό φιλόσοφο
τον παραμυθά
τον Ίωνα από την Αλικαρνασσό
τον εθνογράφο
τον κοσμοπολίτη
τον πολυταξιδεμένο
τον λαογράφο
τον γεωγράφο
τον ΗΡΟΔΟΤΟ 485-425 π.Χ.
που ένωσε τον ασιατικό με τον ελληνικό πολιτισμό με τις ιστορίες του, τις νουβέλλες του, τις παρεκβάσεις του.

Ειπώθηκαν, συζητήθηκαν πολλά:
αντικειμενικός,διδακτικός, επιστήμονας, αιθεροβάμων...

Διαπιστώσαμε ότι ο ΗΡΟΔΟΤΟΣ  ενέπνευσε το ΣΕΦΕΡΗ, τον ΕΓΓΟΝΟΠΟΥΛΟ, τον ΚΑΒΑΦΗ. Ιδού:
Γιώργος Σεφέρης «Επικαλέω τοι την θεόν...»   
...
Λάδι στον ήλιο·
τρόμαξαν τα φύλλα
στου ξένου το σταμάτημα
και βάρυνε η σιγή
ανάμεσα στα γόνατα.
Έπεσαν τα νομίσματα·
«Επικαλέω τοι την θεόν…».
Λάδι στους ώμους
και στη μέση που λύγισε
γρίβα σφυρά στη χλόη,
κι αυτή η πληγή στον ήλιο
καθώς σημαίναν τον εσπερινό
καθώς μιλούσα στον αυλόγυρο
μ’ ένα σακάτη.
Κούκλια, Κύπρος Νοέμ. ’53
Το ποίημα του Σεφέρη «Επικαλέω τοι την θεόν...» ανήκει στη συλλογή «Ημερολόγιο Καταστρώματος, Γ», που περιέχει ποιήματα τα οποία ενέπνευσε στον ποιητή το ταξίδι του στην Κύπρο. 
Ο τίτλος του ποιήματος, όπως και το βασικό ιστορικό του πλαίσιο, αντλούνται από την Ιστορία του Ηροδότου:
«νθα πεν ζηται γυνή, ο πρότερον παλλάσσεται ς τ οκία τίς ο ξείνων ργύριον μβαλν ς τ γούνατα μειχθ σω το ρο. μβαλόντα δ δε επεν τοσόνδε· πικαλέω τοι τν θεν Μύλιττα. Μύλιττα δ καλέουσι τν φροδίτην σσύριοι... νιαχ δ κα τς Κύπρου στ παραπλήσιος τούτ νόμος.»
[= Όταν μια γυναίκα καθήσει εκεί (δηλ. στον αυλόγυρο του ναού της Αφροδίτης) δεν την αφήνουν να πάει σπίτι της παρά αφού ένας ξένος της ρίξει χρήματα στα γόνατα και σμίξει μαζί της μέσα στον ναό. Και ρίχνοντάς τα πρέπει να πει τούτο μόνο: «Στο όνομα της θεάς Μύλιττας» - Μύλιττα ονομάζουν την Αφροδίτη οι Ασσύριοι... Και σε μερικά μέρη της Κύπρου υπάρχει ένα έθιμο παραπλήσιο με τούτο.] Ηρόδοτος Ι 199
Το λάδι στο σώμα εκτεθειμένο στον ήλιο, εκτεθειμένο στις διαθέσεις οποιουδήποτε περαστικού θελήσει να διεκδικήσει τον έρωτα της γυναίκας. Κι η γυναίκα απόλυτα αφημένη στην επιλογή του άγνωστου άντρα, τον οποίο δεν μπορεί να τον αρνηθεί, όποιος κι αν είναι, όπως κι αν είναι.

Όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος: «Την ώρα που αφήνει τα λεφτά, πρέπει να πει αυτά τα λόγια μόνο: “Στο όνομα της θεάς Μύλιττας”. Μύλιττα ονομάζουν οι Ασσύριοι την Αφροδίτη. Το ποσό μπορεί να είναι οσοδήποτε· δεν πρόκειται η γυναίκα να το αρνηθεί· δεν έχει αυτό το δικαίωμα· γιατί τα χρήματα αυτά είναι ιερά. Ακολουθεί λοιπόν τον πρώτο που θα της δώσει κάτι, και δεν αποδοκιμάζει κανέναν. Αφού σμίξει μαζί του κι έχοντας εκπληρώσει το χρέος της προς τη θεά, φεύγει πια για το σπίτι της, και στο εξής, ό,τι και να της δώσει κάποιος, δεν μπορεί να την κάνει δική του.»
Συνδέσαμε ΑΙΣΧΥΛΟ, ΣΟΦΟΚΛΗ, ΟΜΗΡΟ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟ, ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ...
με τους Πέρσες, με τον Αγαμέμνονα, με τον τύραννο...
για να έχει αποδείξεις το απόφθεγμα του ΕΥΡΙΠΙΔΗ
"Ὃλβιος ὃστις ἱστορίης ἒσχε μάθησιν''

Ακούσαμε πολλά στο συνέδριο:
Ο «χάλκεος πίναξ» Αρισταγόρου

Η παρ’  Ἡροδότῳ ναυμαχία της Σαλαμίνος και οι Πέρσαι του Αισχύλου  

Το πόδημα του Ιστιαίου

Ο Θεμιστοκλής στο έργο του Ηροδότου

Ηρόδοτος και Κύπρος

Η παραδειγματική λειτουργία του λόγου του Κροίσου 
Ηρόδοτος και Παλατινή Ανθολογία
Η νουβέλα του Κανδαύλη, του Γύγη ή της γυναίκας αμφοτέρων;
Οι  Σκύθες του Ηροδότου
Ο μύθος της Ελένης στον Ηρόδοτο
Πηγές του ηροδότειου έργου, έλεγχος και αξιοπιστία τους
Ηρόδοτος:  Pater historiae  ή  homo fabulator
Οι εναλλακτικές εκδοχές στον Ηρόδοτο
 Η αιτιολογία του πολέμου ως επιστημονικό και  μεθοδολογικό εργαλείο στον Ηρόδοτο (1.1-6) και τον   Θουκυδίδη (1.23.6)                    
Θρησκεία και ηθική στο έργο του Ηροδότου
Ηρόδοτος: εκεί που σμίγουν η παρατήρηση, η παράδοση  και η Ιστορία                   
Μια σύγχρονη ανάγνωση της συζήτησης των Περσών περί πολιτευμάτων (3.80 – 3)
Σχέσεις του Ηροδότου με την Αθήνα
Βασιλεύς, τύραννος, μούναρχος, δεσπότης: οι πολλαπλές όψεις της δεσποτικής εξουσίας στις ηροδότειες Iστορίες
Το πολιτικό σύστημα της Σπάρτης στον Ηρόδοτο
Τι μπορούμε να μάθουμε για την ευτυχία από τον «πατέρα της Ιστορίας»;
Το φαινόμενο του πολέμου στις Ιστορίες του Ηροδότου
                 
Λειτουργία του πλούτου στους Πέρσες του Αισχύλου και στην ἱστορίη του Ηροδότου
                  
Λειτουργία και ερμηνεία των ονείρων στην ηροδότεια αφήγηση: το παράδειγμα του Αστυάγη
                     
 Τα όνειρα του ομηρικού Αγαμέμνονα και του ηροδότειου  Ξέρξη
Η  ηθική στο 7ο βιβλίο του Ηροδότου και η έννοια της ελευθερίας: από τον Δημάρατο στον Λεωνίδα και η  διαχρονική τους απήχηση ιστοριογραφικά και ποιητικά
                   
Ναυτιλίαι και πλόοι: το ναυτικό βίωμα στον Ηρόδοτο
                    
 Η έννοια της φιλίας στον Ηρόδοτο
                      
 Λατρευτικά Έθιμα στην ἱστορίην του Ηροδότου

 Λαογραφικά και ανθρωπολογικά στοιχεία
                   
Γυναικείος δόλος: ἔργον μέγα τε καὶ θωμαστὸν 
                     
T ὑπερέχοντα ζῷα ὡς κεραυνοῖ  θεὸς οὐδὲ ἐᾷ φαντάζεσθαι: τα καιρικά φαινόμενα στον κόσμο των Ιστοριών                                               
 Ο Ηρόδοτος πρόδρομος της ταξιδιογραφίας;
                     
 Οἱ ἀναφορές τοῦ Ἡροδότου στούς Πελασγούς                                   
Διάβαζε ο Αριστοφάνης Ηρόδοτο;
 Το έργο του Ηροδότου και η τέχνη της εποχής του
Οι ηροδότειες επιδράσεις στο έργο ενός άγνωστου ιστορικού του 1ου αι. π.Χ.              
Πλουτάρχου,  Περὶ τῆς Ἡροδότου κακοηθείας. 
Το ιστορικό παράδειγμα  στη Δεύτερη Σοφιστική
                    
Ὕβρις και τίσις του Γύγη: ηροδότεια αφετηρία-  πλατωνικές προεκτάσεις
                    
Η  θέση της γυναίκας στην αρχαία Βαβυλώνα σύμφωνα με τον Ηρόδοτο και απήχηση των απόψεών του στη λογοτεχνία και τη ζωγραφική της νεότερης εποχής
                      
To αξιοθαύμαστο ως ουσιαστικό μέρος της δομής του λόγου του Ηροδότου. Επιβιώσεις του μυθολογικού αυτού  στοιχείου στη δημοτική παράδοση
 Καπισίνσκι και Ηρόδοτος. Ένας δημοσιογράφος στα  βήματα του ιστοριογράφου
                    
Ο μύθος του Πολυκράτη στην αρχαία ιστορία και στη ρομαντική ποίηση: μια συγκριτική ανάγνωση του  Ηροδότου και του F. Schiller                                                                           
Το Δαχτυλίδι του Πολυκράτη:  Ο Ηρόδοτος, ο Schiller και         ένα χαμένο μάθημα για τα όρια και την ουσία της  ανθρώπινης ευτυχίας
                      
Η ηροδότεια ιστορία του Κανδαύλη (Ἡρόδ. 1.7-12) στις Δάφνες και Πικροδάφνες των Δημήτρη Κεχαΐδη και Ελένης Χαβιαρά
                    
Αξιοποιώντας την Ιστορία του Ηροδότου σε διαθεματική  προσέγγιση με τη Νεοελληνική Γλώσσα: διδάσκοντας  Περιγραφή και Αφήγηση
                    
 Ο Ηρόδοτος στο παιδικό ιστορικό μυθιστόρημα.
                    
Αρχαία Ελληνική Γραμματεία στο Γυμνάσιο: όταν Ηρόδοτος συναντά τον Όμηρο
                    
Από τις Ηροδότου Ιστορίες στη διδακτική της Ιστορίας.
Μια πρόταση διερεύνησης των αιτιακών σχέσεων για την ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης
             
Ο Ονήσιλος όπως εμφανίζεται στον Ηρόδοτο και στον Παντελή Μηχανικό: μια διακειμενική προσέγγιση
                      


Τελικά, (1.1)Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται...



ΥΓ. Ευγνωμονούμε το συμβούλιο του Συνδέσμου Φιλολόγων Καβάλας και ιδιαίτερα την πρόεδρο Β.Γιαρίμπαπα που οργάνωσαν ένα υπέροχο συνέδριο στην Καβάλα ώστε να αναρωτηθούμε για τα λόγια του ΗΡΟΔΟΤΟΥ:
Τα αυτιά πιστεύουν πιο δύσκολα από τα μάτια;
Πολύ λίγα πράγματα συμβαίνουν στο σωστό χρόνο, και τα υπόλοιπα δεν συμβαίνουν καθόλου;;;;

Σάββατο, 28 Οκτωβρίου 2017

Γ.ΡΙΤΣΟΣ, Ρωμιοσύνη

Αὐτὰ τὰ δέντρα δὲ βολεύονται μὲ λιγότερο οὐρανό,
αὐτὲς οἱ πέτρες δὲ βολεύονται κάτου ἀπ᾿ τὰ ξένα βήματα,
αὐτὰ τὰ πρόσωπα δὲ βολεύονται παρὰ μόνο στὸν ἥλιο,
αὐτὲς οἱ καρδιὲς δὲ βολεύονται παρὰ μόνο στὸ δίκιο.
Ἐτοῦτο τὸ τοπίο εἶναι σκληρὸ σὰν τὴ σιωπή, σφίγγει στὸν κόρφο του τὰ πυρωμένα του λιθάρια,
σφίγγει στὸ φῶς τὶς ὀρφανὲς ἐλιές του καὶ τ᾿ ἀμπέλια του,
σφίγγει τὰ δόντια. Δὲν ὑπάρχει νερό. Μονάχα φῶς.
Ὁ δρόμος χάνεται στὸ φῶς κι ὁ ἴσκιος τῆς μάντρας εἶναι σίδερο.
Μαρμάρωσαν τὰ δέντρα, τὰ ποτάμια κ᾿ οἱ φωνὲς μὲς στὸν ἀσβέστη τοῦ ἥλιου.
Ἡ ρίζα σκοντάφτει στὸ μάρμαρο. Τὰ σκονισμένα σκοίνα.
Τὸ μουλάρι κι ὁ βράχος. Λαχανιάζουν. Δὲν ὑπάρχει νερό.
Ὅλοι διψᾶνε. Χρόνια τώρα. Ὅλοι μασᾶνε μία μπουκιὰ οὐρανὸ πάνου ἀπ᾿ τὴν πίκρα τους.
Τὰ μάτια τους εἶναι κόκκινα ἀπ᾿ τὴν ἀγρύπνια,
μία βαθειὰ χαρακιὰ σφηνωμένη ἀνάμεσα στὰ φρύδια τους
σὰν ἕνα κυπαρίσσι ἀνάμεσα σὲ δυὸ βουνὰ τὸ λιόγερμα.
Τὸ χέρι τους εἶναι κολλημένο στὸ ντουφέκι
τὸ ντουφέκι εἶναι συνέχεια τοῦ χεριοῦ τους
τὸ χέρι τους εἶναι συνέχεια τῆς ψυχῆς τους -
ἔχουν στὰ χείλια τους ἀπάνου τὸ θυμὸ
κ᾿ ἔχουνε τὸν καημὸ βαθιὰ-βαθιὰ στὰ μάτια τους
σὰν ἕνα ἀστέρι σὲ μία γοῦβα ἁλάτι.
Ὅταν σφίγγουν τὸ χέρι, ὁ ἥλιος εἶναι βέβαιος γιὰ τὸν κόσμο
ὅταν χαμογελᾶνε, ἕνα μικρὸ χελιδόνι φεύγει μὲς ἀπ᾿ τ᾿ ἄγρια γένειά τους
ὅταν κοιμοῦνται, δώδεκα ἄστρα πέφτουν ἀπ᾿ τὶς ἄδειες τσέπες τους
ὅταν σκοτώνονται, ἡ ζωὴ τραβάει τὴν ἀνηφόρα μὲ σημαῖες καὶ μὲ ταμποῦρλα.
Τόσα χρόνια ὅλοι πεινᾶνε, ὅλοι διψᾶνε, ὅλοι σκοτώνονται
πολιορκημένοι ἀπὸ στεριὰ καὶ θάλασσα,
ἔφαγε ἡ κάψα τὰ χωράφια τους κ᾿ ἡ ἁρμύρα πότισε τὰ σπίτια τους
ὁ ἀγέρας ἔριξε τὶς πόρτες τους καὶ τὶς λίγες πασχαλιὲς τῆς πλατείας
ἀπὸ τὶς τρῦπες τοῦ πανωφοριοῦ τους μπαινοβγαίνει ὁ θάνατος
ἡ γλῶσσα τους εἶναι στυφὴ σὰν τὸ κυπαρισσόμηλο
πέθαναν τὰ σκυλιά τους τυλιγμένα στὸν ἴσκιο τους
ἡ βροχὴ χτυπάει στὰ κόκκαλά τους.
Πάνου στὰ καραούλια πετρωμένοι καπνίζουν τὴ σβουνιὰ καὶ τὴ νύχτα
βιγλίζοντας τὸ μανιασμένο πέλαγο ὅπου βούλιαξε
τὸ σπασμένο κατάρτι τοῦ φεγγαριοῦ.
Τo ψωμὶ σώθηκε, τὰ βόλια σώθηκαν,
γεμίζουν τώρα τὰ κανόνια τους μόνο μὲ τὴν καρδιά τους.
Τόσα χρόνια πολιορκημένοι ἀπὸ στεριὰ καὶ θάλασσα
ὅλοι πεινᾶνε, ὅλοι σκοτώνονται καὶ κανένας δὲν πέθανε -
πάνου στὰ καραούλια λάμπουνε τὰ μάτια τους,
μία μεγάλη σημαία, μία μεγάλη φωτιὰ κατακόκκινη
καὶ κάθε αὐγὴ χιλιάδες περιστέρια φεύγουν ἀπ᾿ τὰ χέρια τους
γιὰ τὶς τέσσερις πόρτες τοῦ ὁρίζοντα.

Δευτέρα, 23 Οκτωβρίου 2017

ΕΡΡΙΚΟΣ ΙΨΕΝ, Πεερ Γκυντ



 ο  Σκανδιναβός Δον Κιχώτης

Ο Πέερ Γκυντ ανήκει στα πρώτα έργα του θεατρικού συγγραφέα με επίκεντρο την κριτική της νορβηγικής ζωής και του εφησυχασμού του νορβηγικού χαρακτήρα. Ο ίδιος, μεγαλώνοντας την εποχή της έκρηξης του καπιταλισμού και της αυστηρής προτεσταντικής ηθικής, που τον συνόδευε, αποκηρύσσει νωρίς από τη ζωή του τη σεμνοτυφία, την εργασία ως αυτοσκοπό, την ιεροποίηση του χρήματος και την ταύτιση της ευτυχίας με την επιτυχία.
Το δράμα αρχίζει τους πρώτους χρόνους του 19ου αιώνα και τελειώνει προς τα 1860. Η Α'! Β'! Γ! και E! πράξη παίζεται στα νορβηγικά βουνά, η Δ! πράξη σε μια ακρογιαλιά του Μαρόκου, στην έρημο Σαχάρα και στο φρενοκομείο του Καΐρου.

Η αγωνία ενός ανθρώπου να πετύχει και να αποδείξει ότι είναι ο εαυτός του. Αυτός ο φαινομενικά μισότρελος, δεν είναι παρά ένας πολύ γνωστικός άνθρωπος που παραδίνεται θέλοντας και μη στις δίνες των αντίθετων αναγκών και αγωνίζεται να τις ισορροπήσει μέσα του. Παλεύει με τα όνειρά του, με τα αισθήματά του, με τους πειρασμούς, με το ψεύδος, με την αγάπη, με όλα τα στοιχεία της ανήσυχης φύσης του. Αυτός ο φαινομενικά μισότρελος, δεν είναι παρά ένας πολύ γνωστικός άνθρωπος που παραδίνεται θέλοντας και μη στις δίνες των αντίθετων αναγκών και αγωνίζεται να τις ισορροπήσει μέσα του.